Rol drie co-auteurs fraudehoogleraar Diederik Stapel nader onderzocht

AMSTERDAM - Diederik Stapel werd niet goed gecontroleerd door co-auteurs die zijn publicaties lazen. Dat zegt de commissie-Levelt van de UvT, die de fraude van Stapel grondig onderzocht. De rol van drie onderzoekers die met Stapel werkten wordt nader onderzocht. Ze zouden 'slordige wetenschap' bedreven hebben. Het drietal is overigens niet op non-actief gesteld.
De drie commissies die de fraude bij de verschillende universiteiten (UvT, RUG en UvA) onthulden woensdag de omvang van de fraude van de ex-hoogleraar. In 55 publicaties heeft Stapel zeker gefraudeerd. Daarvan zijn er 34 uit de Tilburgse tijd van Stapel. Daarnaast is er bij tien publicaties vrijwel zeker sprake van fraude. Het hele rapport staat online.

Ook bij tien proefschriften die Stapel heeft begeleid, was sprake van verzonnen data. Daarnaast heeft hij waarschijnlijk ook bij zijn eigen promoveren gefraudeerd. Stapels reactie, die hij in een brief aan de commissie stuurde, is niet opgenomen in het rapport. Stapel was zelf niet bij de persconferentie aanwezig, maar reageerde via een verklaring.

'Slordige wetenschap'
De onderzoekscommissie noemt de wetenschap van Stapel 'sloppy science', slodderwetenschap. Co-auteurs hadden kritischer mogen zijn, net als de redacties van tijdschriften. 'De kritische functie van de wetenschap heeft gefaald op alle niveaus'. Toch noemde professor Levelt dit geen excuus voor het handelen van Stapel.

Levelt onthulde hoe Stapel te werk ging. Zo liet de hoogleraar Sociale Psychologie regelmatig onderzoeksgegevens weg. Resultaten van een proefpersoon werden bijvoorbeeld weggelaten, als die persoon zijn stelling niet bevestigde. Daarom beveelden de commissies in hun rapport onder meer aan dat tijdschriften die onderzoeken publiceren, deze zelf - op kleinere schaal - doen, om te zien of de bevindingen kloppen.

Aanbevelingen
Professor Eijlander van de Tilburg University vindt dat veel mensen zich de fraude van Stapel mogen aanrekenen: "Redacties van tijdschriften, co-auteurs en andere betrokkenen. Ik ben blij dat de klokkenluiders doorzettingsvermogen hebben getoond." De fraude van Stapel heeft in totaal zo'n vijftien jaar geduurd.

Eijlander noemde de onthullingen schokkend. De universiteiten, waaronder die van Tilburg, nemen maatregelen om fraude in de toekomst te voorkomen, aldus Eijlander. Zo zijn er vertrouwenspersonen aangesteld en zullen commissies het werk van een onderzoeker beoordelen. Bovendien pleitten de professoren voor een juridische mogelijkheid een doctorstitel in te trekken.

Geen blaam promovendi
Promovendi die het slachtoffer zijn geworden van Stapel hebben kritiek op de onderzoekscommissies. Zij vinden dat ze als naïevelingen worden neergezet. De universiteiten, waaronder de Tilburg University, zou volgens de promovendi onvoldoende aan nazorg hebben gedaan. Tijdens de persconferentie benadrukten de commissies dat de promovendi geen enkele blaam treft.

Ook bleek woensdag dat de gevallen hoogleraar Diederik Stapel 1,4 miljoen euro subsidie kreeg van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). In eerste instantie dacht de NWO dat het om 2,2 miljoen euro ging. De NWO maakte bekend dat het samen met universiteiten bekijkt hoe het geld terecht is gekomen.

Omroep Brabant deed verslag van de persconferentie over het onderzoek via een liveblog. Die is ook in een groot scherm terug te lezen. Bekijk ook ons dossier voor alle nieuws over de zaak Stapel: omroepbrabant.nl/diederikstapel.