Market Garden 1944: 'hij gaf zijn leven, zodat wij konden leven'

VALKENSWAARD - Sergeant majoor William Parkes was 33 toen hij bij Valkenswaard dodelijk werd getroffen door Duits vuur. Parkes sneuvelde al in de eerste minuten van de opmars. Hij wordt vaak gezien als het eerste Britse slachtoffer van operatie Market Garden. Bij die ene killed in action' bleef het niet.
17 september 1944, het moet rond kwart voor drie in de middag zijn geweest. Onderweg naar Valkenswaard reed Parkes in een Duitse hinderlaag samen met de voorhoede van zijn tank-eenheid van de Irish Guards. Allemaal jonge mannen die sneuvelden, in een vreemd land, ver weg van huis.

Sterven in de strijd
'Zij worden niet ouder, zoals de achterblijvers wel ouder worden', luidt een de bekendste regel uit het beroemde Britse oorlogsgedicht van Laurence Binyon ('For the Fallen'/We will remember them). Dat gold ook voor Parkes en zijn kameraden die stierven in de strijd. Ze bleven voor altijd in Brabant.

Dat Valkenswaardse slagveld is al sinds de oorlog de rustplaats voor bijna 220 Britse militairen. Ieder met een eigen steen, een uitgebeiteld wapen van het legeronderdeel, nummer, rang, naam, regiment, een kruis of Davidster en dan nog vaak onderschriften van de familie en nabestaanden. Die teksten zijn persoonlijk en aangrijpend.

-Soldaat G.H. Moore, 33  (gedood 23 september 1944) 'Ik ben eenzaam schat. Het leven zal nooit meer hetzelfde zijn. Ik hoop en bid alleen dat we elkaar ooit nog eens mogen tegenkomen.'

-Soldaat A. Hargreaves, 22 (gesneuveld 17 september 1944) 'Ter herinnering aan Arthur, geliefde echtgenoot van Irene en vader van Sheila, tot we elkaar weer zien.'

-Brigadier F. Paterson, 29 (gesneuveld 11 oktober 1944) 'In liefdevolle herinnering aan mijn liefste echtgenoot en vader van kleine Trevor, de liefste die God kon geven, Netta.'  

-Soldaat W. Price, 28 (gesneuveld 4 oktober 1944) 'In herinnering aan Willie, geliefde zoon van James en Sarah Price.'  

-N. Kitchen, 21 (gesneuveld 22 september 1944) 'In het mozaïek van de overwinning legden we een waardevol stukje, onze lieve zoon en broer.'

Sommige nabestaanden proberen ook het brede plaatje te zien (het moet toch
ergens goed voor zijn geweest?) Dat blijkt uit het onderschrift bij E.G. Lemon, 19 (gesneuveld 17 september 1944) 'Hij gaf zijn leven, zodat wij konden leven'.

Gruwelen van de oorlog
Voor de vrijheid van anderen, verloren vele mensen hun zoon, broer, echtgenoot of vader.

Valkenswaard is niet de enige plek die ons al 70 jaar herinnert aan de gruwelen van oorlog. Er waren kort na de Tweede Wereldoorlog veel meer begraafplaatsen .

'Brothers in arms'
Soldaten kregen meestal een (veld)graf op de plek waar ze sneuvelden. De meeste graven  zijn in de loop der jaren opgeruimd.  Bij Son lag er een tijdje een grote oorlogsbegraafplaats, op Wolfswinkel. Er lagen 441 Amerikanen. 48 Britten, 1 Canadees en ook enkele honderden Duitsers. Als wapenbroerders, vriend en vijand samen.  

Alle in Nederland gesneuvelde Duitsers gingen uiteindelijk naar Lommel (B) en het Limburgse IJsselstein. Daar liggen meer dan 31 duizend  graven.  De Amerikanen -ruim 8300- gingen naar Margraten in Zuid-Limburg. Maar velen gingen ook terug naar het land van herkomst.  

Veel begraafplaatsen in Brabant
Valkenswaard hield zijn gevallenen, op historische grond. Zo hebben de Britten in Brabant diverse begraafplaatsen (commonwealth war cemeteries') met slachtoffers van Market Garden.

Ze zijn in Uden, Woensel, Mierlo. Daarnaast zijn er verspreid nog geallieerde graven op bestaande begraafplaatsen.  In Brabant en Gelderland rusten elfduizend Britten die vanaf Market Garden sneuvelden in dit gebied.

Waarschuwing voor oorlog
Het zijn plekken die je ook waarschuwen voor oorlog. Op de steen van korporaal G.H. Phillips, 33 jaar, in Valkenswaard (gesneuveld 20 september 1944) heeft de familie onderin laten beitelen: 'blessed are the peacemakers for they shall be called the children of God.' Oftewel: 'gezegend zijn de vredestichters want zij mogen zich kinderen van God noemen'.  Een waarschuwing voor de jongere generaties, in steen gehouwen.