25 jaar geleden viel de Berlijnse Muur, de klap dreunde door tot diep in Brabant

BREDA - Op 9 november 1989 liet de wereld zich verrassen door een van de grootste historische gebeurtenissen uit de voorbije eeuw, de val van de Berlijnse Muur en daarmee het einde van de Koude Oorlog. De effecten van de gebeurtenis drongen door tot in de kleinste dorpen en steden, ook in Brabant.
Ons land was zich decennia lang aan het voorbereiden op de Russen die zouden komen. Maar ze kwamen niet. Ook 'de bom' viel niet. Toch is niet alles uit de Koude Oorlog verdwenen.

Na de Tweede Wereldoorlog stonden jarenlang veel militairen en materieel paraat voor een groot treffen, maar ze waren ineens niet meer nodig. De Koude Oorlog mondde nooit uit in een verhitte strijd. Er kwam ontspanning tussen oost en west en de gevolgen waren enorm. Een greep uit die grote veranderingen.  

Dienstplicht geldt niet meer
De verschillen met toen en nu zijn indrukwekkend. Daarover kunnen tienduizenden Brabanders meepraten, al is het alleen maar omdat ze ooit zelf dienstplichtig waren.

De Nederlandse krijgsmacht had zo'n honderdduizend beroepsmilitairen en dienstplichtigen toen de Muur viel. Daarnaast konden er nog eens meer dan 150.000 man worden opgeroepen. Anno nu zijn er ruim 40.000 militairen.

Dat grote verschil is dus te verklaren door de dienstplicht. Die is officieel nooit afgeschaft maar de opkomstplicht wel. Dat gebeurde in 1996 met veel ceremonieel in Breda.

Dat hield in dat geen enkele man meer verplicht en ruim een jaar van zijn leven moest 'dienen', te land, ter zee of in de lucht. We hebben nu alleen een beroepsleger. Maar er zijn na de val van De Muur ook veel militairen ontslagen.

Veel minder pantserwagens, tanks en vliegtuigen
Ook in het straatbeeld was de val van De Muur ingrijpend. Kort na de val van De Muur hadden 'we' bijna 2900 pantservoertuigen. Twintig jaar later was dat twee-derde minder.

Er waren ooit vijf tankbataljons, onder meer in Oirschot. Maar nu is er zelfs geen enkele tank meer over, alles is verkocht. Ons land had ruim tweehonderd F16's, onder meer op vliegbasis Volkel. Daar is nu nog maar een fractie van over, 68 in totaal.

Nucleair conflict
Al dat materieel had 'een garage' nodig. Daarom waren er tientallen mobilisatiecomplexen in Brabant, maar ook ondergrondse bunkers en torens die speciaal gebouwd werden voor een nucleair conflict.

De meeste objecten zijn inmiddels gesloten, gesloopt, teruggeven aan de natuur of ze hebben een hele andere bestemming: archief of parkeergarage. Het complex in Wanroij is behouden voor het nageslacht en moet gaan dienen als Koude Oorlog-museum.

Sluiting kazernes
Talloze kazernes gingen dicht in de jaren negentig, zoals de Chassé-kazerne in Breda dat een museum werd. Of de Cort Heijligerskazerne in Bergen op Zoom dat werd omgetoverd in appartementen en kantoren.

Trainingscentra zoals de kazerne in Ossendrecht en ontspanningscentra werden gesloten. Sommige kazernes werden het onderkomen van vluchtelingen in plaats van soldaten.

Vliegbasis Woensdrecht waar 48 kruisraketten zouden worden gestationeerd kreeg de luchtmachtschool en onderhoudscentra. Verder werden militaire tamboerkorpsen en vakbonden 'opgeheven'.

Helikopers en atoombommen
Er is ook geïnvesteerd, vernieuwd en samengevoegd. Zo verdwenen bijvoorbeeld de (Amerikaanse) bommenwerpers van vliegbasis Gilze-Rijen maar er kwamen gevechts- en transporthelikopters voor in de plaats.

Bovendien kwam er in Breda een van de nationale hoofdkwartieren, dat van de koninklijke luchtmacht. Dat krijgsmachtdeel is naar verhouding ook sterk vertegenwoordigd in Brabant. Defensie is en blijft een van de grootste werkgevers in Brabant, ook anno 2014.

Atoombommen op Volkel
Voor zover bekend is er één overblijfsel uit de Koude Oorlog onveranderd gebleven: de atoombommen van Volkel. Algemeen wordt aangenomen dat er twintig atoombommen liggen op Volkel die onder F16's kunnen worden gehangen en afgeworpen op het slagveld.

Mocht het ooit oorlog worden....