Stuifmail zondag 25 september: wespennest, meriansborstel, driedoornige mestkever en hoornaar

OISTERWIJK - Boswachter Frans Kapteijns vertelt wekelijks op de radio wat er op dat moment in de natuur te beleven valt. Luisteraars kunnen vragen stellen via stuifmail@omroepbrabant.nl. Vandaag besteedt Frans onder meer aandacht aan een wespennest, de rups van de meriansborstel, de driedoornige mestkever en het vrouwtje van de wespspin

Wespennest
Jan van Straten heeft een tijdje een wespennest in zijn garage gehad en die gewoon laten hangen. De laatste dagen ziet hij geen beweging meer. Hij vraagt zich af wat er aan de hand is. Het wespennest wordt door de wespen verlaten omdat alle eitjes larven zijn geworden en alle larven volwassen diertjes zijn geworden. De koninginnen gaan zich opmaken voor de winterslaap, en meestal zie je die nog nauwelijks. De werksters gaan nu op zoek naar zoetgoed. Dat vinden ze bij de mens en daarom noemen wij dit dan limonadewespen. Dit jaar waren het er niet zoveel. Dus inderdaad, ze zijn allemaal vertrokken.

Rups meriansborstel
Op de foto van Frans Schel zie je een van de mooiere rupsen, namelijk de meriansborstel. Deze rups is vernoemd naar de bekende vlinder- en insectenschilderes Maria Sibylla Meriam. Deze van oorsprong Duitse vrouw leefde van 1647 tot 1717 en bracht haar laatste dagen door in Amsterdam. Zij was naast kunstenares ook entomoloog. Vermoedelijk is deze rups naar haar vernoemd vanwege de opvallende borstels op de rug. Je vindt deze rups voornamelijk op de sleedoorn, meidoorn, zomereik, berk en gecultiveerde fruitbomen.

Vrouwtje driedoornige mestkever
Op de foto van Adeline Besselink zie je de driedoornige mestkever. Ik kan me voorstellen dat de buuf dacht dat dit een blauwe venkever is, want afgelopen weken zaten er heel veel daarvan bij de vennen. Deze mestkevers komen veelvuldig voor bij zanderige open plekken in dennenbossen en op heidevelden. Nadat er egepaard is, graaft het vrouwtje een lange gang met enkele zijgangen. Hierin legt zij het voedsel, meestal konijnenkeutels of poep van andere planteneters, voor de larven. Daarna legt ze de eitjes niet op de keutels maar een eindje daar vandaan, zodat de larven naar het voedsel moeten kruipen. Na de larvale periode worden de larven poppen en als poppen overwintert deze soort.  

Vrouwtje wespspin
Op de foto die Heleen de Bont stuurde, zie je een van de grootste wielwebspinnen, namelijk de wespspin. In dit geval een vrouwtje, want het mannetje is stukken kleiner. Vrouwtjes worden maximaal vijftien millimeter lang en mannetjes maximaal vijf millimeter. De wespspinnen zijn nog niet zo lang in ons land. Ze zijn in 1980 voor het eerst ontdekt, in Limburg. Waarschijnlijk vanwege de warmere zomers als gevolg van de klimaatsverandering. Net zoals de kruisspin maakt deze wespspin een wielweb waar ze dan ondersteboven in hangt. Het wielweb van de wespspin ziet er maar op één punt anders uit dan het wielweb van de kruisspin. In dit web zitten twee extra 'zigzagmatjes' die straalsgewijs vanuit het centrum zijn aangebracht.

Hoornaar
De laatste weken was er in het nieuws veel te doen over hoornaars. Dit merkte ik ook in de mailbox. Bij dezen dus een reactie op twee luisteraars en onder 6 nog een filmpje over dit insect. Op de foto van Franca zie je een wekster van een hoornaar onder het glas zitten. Op de foto van Wim Rijkers zie duidelijk wat de hoornaars doen: het vangen van vooral bijen. In dit geval een honigbij. Hoornaars behoren tot de echte wespen. Ze zijn met een lengte van 3,5 centimeter de grootste wespen in Nederland. Ze vallen op omdat ze tijdens het vliegen een hoorbaar zoemend maken. Daarnaast hebben zij geen zwartgeel lijf, maar een roodbruine kop en een roodbruin borststuk. Ze steken naast bijen ook andere insecten. Die doden ze met hun gif. Ze vermalen, net als andere wespen, de buit tot een papje en voeren dit aan de larven. Voor de mensen is de steek van een hoornaar pijnlijker dan de steek van een honingbij, maar het gif is minder krachtig. Toch worden mensen nauwelijks aangevallen of, tenzij ze zich bedreigd voelen. Ze zijn minder agressief dan bijvoorbeeld de limonadewespen.
Natuurbeheer
Natuurbeheer door boeren komt niet vanzelf tot stand. Deelname aan het stelsel van agrarisch natuurbeheer, waarbij de overheid beheersovereenkomsten met boeren afsluit maar ook aan andere initiatieven vanuit de markt en vanuit NGO’s zoals de Vogelbescherming, dient minder vrijblijvend te worden. Dit betoogt Hens Runhaar, buitengewoon hoogleraar Beheer van biodiversiteit en agrarisch landschap aan Wageningen University.Tegelijkertijd moeten boeren niet slechts een ‘compensatie’ ontvangen voor agrarisch natuurbeheer, maar een royale beloning. En agrarisch natuurbeheer moet een gedeelde verantwoordelijkheid worden van boeren, overheden, maar ook van bedrijven in de agri-foodketens, banken en andere stakeholders.  

Merelziekte
Bij de Vogelbescherming zijn zeer veel meldingen van dode merels binnengekomen. Onderzoek van de dode vogels heeft uitgewezen dat het usutuvirus Nederland heeft bereikt. Dit virus vindt zijn oorsprong in Afrika en wordt overgebracht door muggen. Vermoedelijk is het virus via trekvogels naar Europa overgebracht, waar het in 2001 voor het eerst opdook in Oostenrijk. Vervolgens verspreidde het zich over Europa. Dit had in 2012 een massale slachting onder de merels in Duitsland tot gevolg. Meer dan 300.000 vogels stierven daar. In sommige Duitse steden was de sterfte zo massaal dat de merels praktisch verdwenen waren uit de tuinen en parken. Mensen kunnen helaas weinig doen om de merels te beschermen of besmetting van de merels te voorkomen. Mensen die een dode merel in hun tuin vinden, kunnen die begraven of in een plastic zak in de grijze kliko gooien. Pak de vogel daarbij wel op met wegwerphandschoenen of een plastic zakje, ook al is de kans op besmetting voor mensen klein. Daarnaast roepen we iedereen op om dode vogels te melden, zodat we een goed beeld krijgen van de omvang van de usutu-uitbraak. Dit kan bij net gestorven vogels bij het Dutch Wildlife Health Centre. Die vogels kunnen namelijk nog op het virus worden onderzocht. Vind je een merel die waarschijnlijk al wat langer dood is, dan kan die gemeld worden via de site van Sovon Vogelonderzoek Nederland.

Gedicht van Roel van Ekeris
Vertrouwen

Vertrouwen
Het komt goed
Bouwen
Toekomst tegemoet

Afstand genomen
In de natuur wegdromen
Bezorg jezelf een glimlachend gebaar
Schep innerlijk vertrouwen

Afstand, een nieuw vizier
Even uitrusten tegen een ratelpopulier
Gemoedelijkheid mag in je komen
Je voor de toekomst klaarstomen

Het anders leven
Ver weg van het hellend vlak begeven
Geloof in nieuwe energie
Een andere toekomst die je ziet

Aanpakken
Geen as meer in zakken
Je weet er het fijne van
Je weet dat je het kan


Meer over dit onderwerp:
STUIFMAIL FRANS KAPTEIJNS WESPEN RUPSEN
Deel dit artikel: