Stuifmail zondag 25 juni: bastaardsatijnvlinder, langpootmug, kwal en scholekster

OISTERWIJK - Boswachter Frans Kapteijns vertelt wekelijks op de radio wat er op het moment in de natuur te beleven valt. Luisteraars kunnen vragen stellen via stuifmail@omroepbrabant.nl. Vandaag besteedt Frans onder meer aandacht aan de bastaardsatijnvlinder, een langpootmug, kwallen, een scholekster

Bastaardsatijnvlinder
Op de foto die Thea Willems instuurde, zie je een totaal witte vlinder. Je kan zo zien dat het gaat om een nachtvlinder: de antennes hebben bijvoorbeeld op het eind geen knopjes. Volgens mij hebben we hier te maken met een bastaardsatijnvlinder. Deze zijn als vlinder actief tussen juni tot en augustus. Volwassen bastaardsatijnvlinders eten zelf niets meer, maar de rupsen natuurlijk wel. Deze rupsen leven op zomereiken, maar ook op beuken, iepen en struiken als braam, duindoorn en meidoorn. Ze maken enorme spinsels en ook zij hebben net als de eikenprocessierupsen brandharen. afblijven, dus.

Nephrotoma crocata
Op de foto van Iza Cicirko zie je een vervaarlijk uitziet insect, maar dat is het zeker niet. Het is ook geen schorpioenvlieg, zoals Iza Cicirko denkt. Het is een langpootmug. Helaas heeft deze langpootmug nog geen Nederlandse naam gekregen. De wetenschappelijke naam is nephrotoma crocata. Deze langpootmuggen worden maximaal 18 millimeter lang en zijn vooral bekend om de gele vlekken. De vrouwtjes van deze langpootmuggen hebben een dikker achterlijf, dat wat spits toeloopt. Hierdoor lijken ze gevaarlijk. Vooral in de nacht zijn deze langpootmuggen actief. Ze doen zich dan tegoed aan de stengels van planten.

Kwallen
Afgelopen weekend was 'buuf' Adeline Besselink aan zee en zag ze hoe kinderen allerlei soorten kwallen uit zee verzamelden op het strand bij Dishoeken. Deze kwallen komen bij oostenwind op het strand. Ze vraagt zich af waarom en of ik iets meer kan vertellen over deze aparte dieren. Wel, kwallen zijn inderdaad dieren. Ze vallen onder de holtedieren en horen bij het dierlijk plankton. Kwallen zijn eenvoudige dieren. Ze bestaan voor 98 procent uit water en ze hebben netelcellen. Met deze netelcellen vangen ze hun voedsel. Hoe komt het nu dat ze soms massaal landen aan de Nederlandse stranden? Dat gebeurt vooral bij oostenwind. Veel kwallensoorten komen voor de voortplanting in grote scholen bij elkaar om de kans op bevruchting te vergroten. Bij oostenwind blaast de wind van het land naar de zee. Logisch gevolg is dat dan de bovenste laag water van de zee van de kust weg stroomt. Maar de onderste laag water - waar de kwallen in zwemmen - wordt naar het strand toe gezogen. Vandaar bij oostenwind een kwallenplaag, want de kwallen kunnen niet op tegen die sterke onderstroming.

Scholekster
Op de foto die Danielle Hiddes maakte, zie je boven op het dak een vogel zitten. Wat duidelijk opvalt, is de grote zwarte vlek op de borst onder de snavel. Ook zie ik een geelachtige - maar het kan ook oranje zijn - snavel, dus dan concludeer ik: een scholekster. Ook Danielle Hiddes oppert dit, ze heeft dus gelijk. Men schat het aantal broedparen scholeksters in Nederland op maximaal 130.000. Nadat de jonge scholeksters uit hun ei komen, worden ze nog een tijdje gevoed. Dit in tegenstelling tot de meeste andere weidevogels. Scholeksters broeden vooral op graslanden of op bouwlanden, maar ook op met grind bedekte daken van hogere gebouwen broeden ze gemakkelijk. Misschien wel op het dak van de flat van Danielle Hiddes.

Hittegolf in Nederland
Heleen Verduyn vraagt zich af hoe vogels in nestkasten de erge warmte zoals de afgelopen dagen ervaren? Gaan er nu meer dood? Nemen ze water tot zich voor de jongen? Bij het begin van de hittegolf heb ik meteen op sociale media opgeroepen om in versteende omgevingen veel water klaar te zetten voor de dieren in die omgeving. Ook voor vogels is dit bittere noodzaak. Daarnaast roepen veel mensen op om de verstening van tuinen tegen te gaan. Door die verstening lopen temperaturen in die gebieden razendsnel op en regen verdwijnt daar ook meteen door verdamping (de stenen zorgen voor extra hitten) en doordat het snel naar de riolering gaat.

Nog belangrijker dan water is schaduw voor de nestkasten. Voor veel jonge vogels, zoals koolmezen en pimpelmezen, kan extreme hitte snel fataal zijn. Daarom moeten nestkasten eigenlijk nooit in de volle zon opgehangen worden, maar op een koele, schaduwrijke plaats. Hangt een nestkast toch in de zon, probeer dan zoveel mogelijk schaduw te creëren boven de nestkast. Dit voorkomt dat de kuikens oververhit raken, uitdrogen en uiteindelijk sterven.

Overigens zijn oververhitte vogels goed te herkennen. Ze zijn lusteloos en ademen snel. Zo’n dier zit dan vaak met gespreide veren en de snavel open te hijgen om via tong en bek vocht te verdampen. Als je dit ziet, zet dan meteen water klaar voor die vogels. Zorg er wel voor dat je dit doet op een katonvriendelijke plek. Of houd je kat met zo’n weer binnen. Ververs het water dagelijks. Zo kunnen vogels drinken en baden zonder ver te hoeven vliegen en krijgen ze sneller verkoeling.

Grote bonte specht
Herman Schellekens filmde de geboorte van een grote bonte specht op landgoed De Dennenboom. 



Oranjetip
Dagvlinders zijn zonaanbidders en houden van warmte. Ze vlogen dan ook goed tijdens de eerste maanden van 2017. Ook tijdens de afgelopen zonnige en warme dagen waren veel vlinders te zien. Tot nu toe zijn er meer vlinders geteld bijde routes van het Landelijk Meetnet Vlinders dan gemiddeld over de jaren 1992 tot en met 2016. Dat heeft zeker ook te maken met dit goede weer.

Eikenprocessierups
De warme, droge weersomstandigheden van de afgelopen weken waren voordelig voor eikenprocessierupsen. De voorspelling dat er dit jaar veel rupsen komen, lijkt uit te komen. Door de hitte verplaatsen de rupsen zich naar de lagere delen van de boom waardoor de kans dat mensen en dieren in contact komen met de brandharen toeneemt. We adviseren om niet zelf nesten te gaan verwijderen.

Natuurtip
Woensdag 28 juni is er een natuurtoer door Oisterwijk. Boswachter en natuurgids Frans Kapteijns neemt deelnemers mee in de PAREL Express, de Oisterwijkse toeristentrein.

De rondrit duurt zo'n twee uur. Kinderen tot en met 4 jaar mogen gratis mee. Jeugd tot en met 14 jaar betaalt zes euro, vanaf 15 jaar betaal je acht euro. Vol is vol, daarom is aanmelden noodzakelijk.

De Natuurtoer start bij het Oude Raadhuis aan De Lind. En wordt naast 28 juni ook georganiseerd op de woensdagen 30 augustus, 27 september en 25 oktober en start telkens om twee uur 's middags. Er is een beperkt aantal plaatsen voor rolstoelgebruikers. Minder mobielen kunnen desgewenst ook opstappen op het vertrekpunt van de PAREL Express, zwembad De Leije, om vijf voor twee. Daar zijn voldoende langparkeermogelijkheden.