Vincent van Gogh in Etten

ETTEN - In de korte tijd die Vincent van Gogh in Etten doorbracht, zou de kiem voor zijn schilderkunst gelegd zijn. Om die reden is vrijdag in de West-Brabantse plaats de film 'Vincent van Gogh, Een zaaier in Etten' in première gegaan. De hoofdrol in de twintig minuten durende film is voor Jochum ten Haaf, die Van Gogh ook al in een toneelstuk op Broadway speelde.

"Het zou me zeer verwonderen als ik deze winter niet stil te Etten bleef, dit althans is mijn plan, in elk geval niet naar ’t buitenland. Want ik heb nogal voorspoed gehad sedert ik wederom hier in Holland terug ben gekomen,"  zo schreef Vincent van Gogh (1853-1890) aan zijn vriend Anthon van Rappard.

Etten was hem goed gezind. Hij vond er een rustplaats als hij na zijn wereldse omzwervingen gedwongen terug moest keren naar zijn ouderlijk huis in Etten, waar zijn vader in 1875 een aanstelling als dominee had aangenomen.


Trailer van 'Vincent van Gogh, Een zaaier in Etten'.

Les
In Etten kwam hij in contact met de landschapsschilder Anton Mauve die getrouwd was met een nicht van Van Gogh. Anton Mauve was een erkend landschapsschilder van de Haagse School. Het was Mauve die Vincent aanzette tot schilderen. Hij nam Van Gogh mee naar Scheveningen waar hij hem boten en vissers liet schilderen. Onder leiding van Mauve kreeg Van Gogh les in aquarel- en olieverftechniek. Het zelfvertrouwen van Van Gogh groeide en hij schreef zijn broer Theo dat hij dacht dat 'het tekenen, ik geloof ook het schilderen, in mij zit en er langzamerhand uitkomt'.

Van Gogh brak met zijn mentor en leraar Mauve toen de twee ruzie kregen over Vincent's relatie met de prostitué Sien Hoornik. In Etten maakte Vincent van Gogh diverse schetsen voor studies, waar later schilderijen uit voortkwamen die op taferelen uit Etten zijn gebaseerd, maar voor het grootste gedeelte in Arles zijn geschilderd. Dat geldt ondermeer voor 'Herinnering aan de tuin in Etten' (zie afbeelding hierboven) dat hij in 1888 schilderde met daarop afgebeeld de pastorietuin in Etten en zijn moeder Anna en zijn zus Wil.


'De Zaaier' door Vincent van Gogh, olie op canvas, geschilderd in Saint-Rémy in 1889.

Een ander Ettens tafereel dat Van Gogh later meermaals schilderde, was 'De Zaaier' gebaseerd op het schilderij met dezelfde naam van Jean-François Millet. Het was de ambitie van Van Gogh om zijn zaaier een eigentijdse uitdrukking te geven. Hij maakte daarom in zijn versies (er zijn er in totaal zeven bekend) gebruik van krachtig kleurgebruik. Om het dramatisch effect te vergroten werkte hij met zogenaamde complementaire contrasten, zoals geel en paars.

Het thema van de zaaier is een belangrijk onderwerp voor het werk van Van Gogh, zo zeggen experts van het Van Gogh Museum in Amsterdam. "Van Gogh beschouwde de cyclus van de groei van de gewassen - met name van het koren - als een metafoor voor het ontstaan van nieuw leven, de groei, bloei en tenslotte het verval. De activiteit van het zaaien, terwijl de avond valt, was daarmee een mooi symbool voor het altijd doorgaande leven".

 
'De Zaaier' van Jean-François Millet (1850) en 'De Zaaier' van Van Gogh (1889).

Vincent van Gogh in Etten:

  • 1875: De vader van Vincent aanvaardt een aanstelling als dominee in Etten. Het gezin Van Gogh verhuist naar de pastorie bij de Nederlands Hervormde Kerk in Etten. Dochter Wil en zoon Cor wonen nog thuis. Vincent woont in Parijs en brengt de kerstdagen in Etten door.
  • 1876: In april wordt Vincent ontslagen bij kunsthandel Goupil&Cie in Parijs en verblijft daarna enkele weken in Etten. Later die maand vertrekt hij naar Engeland waar hij werkt als leraar en hulpprediker. De kerstdagen brengt hij weer in Etten door, waar zijn ouders vanwege zijn slechte lichamelijke en geestelijke conditie, hem overhalen niet naar Engeland terug te gaan en in Etten te blijven.
  • 1878: Als Vincent in juli stopt met zijn studie komt hij weer in Etten wonen. Samen met zijn broer Cor maakt hij een wandeling naar een ‘mastbosch’ ter hoogte van de huidige Wildert, waar ze samen een kaart van Etten en omgeving schetsen.
  • 1881: In juli trekt Vincent in de pastorie van zijn ouders in Etten. Hij richt daar een atelier in en zet zich aan het kopieren van studiemethodes van Cassagne en Bargue en het werk van Jean-François Millet. Ook oefent hij het tekenen naar levend model en maakt hij studies van het landschap rond Etten. In deze periode wordt hij verliefd op zijn nichtje Kee Vos-Stricker. Ze is jong weduwe geworden en woont zolang met haar zoontje op de pastorie. Volgens de overlevering voelt Kee niet hetzelfde voor Vincent als hij voor haar. De stugheid waarmee Vincent blijft vasthouden aan zijn verliefdheid voor zijn nichtje, leidt tot spanningen in het gezin Van Gogh. De wrijving ontaardt in een hevige ruzie tussen Vincent en zijn vader Theodorus, waarna Vincent de pastorie verlaat en naar den Haag verhuist.
  • 1882: De vader van Vincent neemt een aanstelling aan in Nuenen en de dominee verhuist met zijn familie weg uit Etten.
Meer over dit onderwerp:
vincent van gogh etten film