Dit is wat een dubbeltje en een cd met elkaar te maken hebben
Een rond spiegeltje. Een zilveren schijfje. Miljoenen zijn ervan gemaakt, over de hele wereld. We hebben het hier over de compact disc, de cd. De eerste werd gemaakt in Brabant, bij Philips.
Pak eens een cd uit je kast, of een cd-rom, een dvd of een blu-raydisc. En meet dan de diameter van het gaatje. Die is 15 mm, precies even groot als een Nederlands dubbeltje. Dat past er dan ook strak in. Hier zit natuurlijk een mooi verhaal achter.
In de jaren tachtig kwam Philips met de beeldplaat. Hierop kon je in hoge kwaliteit een complete speelfilm kijken. Maar de uitvinding werd geen succes. Andere techreuzen kwamen met andere systemen, zoals VHS. Bovendien werden camera’s waarmee je zelf filmpjes kon opnemen en afspelen al snel veel populairder.
Een deel van de techniek achter de beeldplaat nam Philips mee naar de ontwikkeling van een superieur geluidssysteem: de cd. Maar dit keer zochten ze de samenwerking met de Japanse industrie, om samen te zoeken naar een internationale standaard. Zo werd Sony medeontwikkelaar.
Het nieuwe seizoen van Kluizen van Brabant is vanaf nu te zien op Brabant+. In deze serie gaat historicus Patrick Timmermans op zoek naar de verhalen achter bijzondere objecten in de depots van Brabantse musea, archieven en andere collecties.
Hoe oud is de bronzen speerpunt van het gilde in Oirschot? Wat doen die rare stenen in het park van kasteel Heeswijk? En wat is er gebeurd met de Engelse piloot Charles Hall, die in de Tweede Wereldoorlog over Brabant vloog? Om antwoord te vinden op deze en andere vragen gaat Patrick bij verschillende deskundigen en andere betrokkenen langs. En zo komen zij samen tot nieuwe inzichten en verrassende uitkomsten.
Nu gaat het verhaal dat in de onderhandelingen een hoge pief uit Japan had geëist dat de uitvoering van de Negende Symfonie van Beethoven door dirigent Wilhelm Furtwängler uit 1951 op de cd zou moeten passen. Die uitvoering was 74 minuten lang, maar de cd kon maximaal 68 minuten bevatten. Hierop moest Philips reeds gedane investeringen afschrijven en nieuwe productieapparatuur maken.
De volgende vergadering ging het over het gat in het midden. Toen zou de projectleider van Philips een dubbeltje uit zijn portemonnee hebben gehaald en met een harde klap op tafel hebben gezegd: “Dit is de maat van het gaatje, en dat blijft het!”
Mooi verhaal, maar of het ook waar is? In onze zoektocht voor de zesde aflevering van het nieuwe seizoen Kluizen van Brabant gaan we op bezoek bij Sergio Derks bij het depot voor Historische Producten van Philips in Eindhoven. Hij laat ons het eerste prototype van de cd-speler zien, genaamd ‘Pinkeltje’. Dit apparaat ging mee op reis om de Japanners van het potentiële succes van de cd te overtuigen. En laat de cd op Pinkeltje nu een gat van precies 15 mm hebben, oftewel de diameter van een dubbeltje. Dat betekent dus dat deze maat er al was voordat er onderhandeld zou worden over de standaarden. Broodje aap dus?
Er zijn nog meer vragen rondom de geboorte van de cd. Kunnen we bijvoorbeeld nog te weten komen wie de cd nou eigenlijk heeft uitgevonden? Was dat één geniale geest of het resultaat van het creatief samenwerken van verschillende knappe koppen? Je ziet het in Kluizen van Brabant op Brabant+.