Vier organisaties hebben aangifte gedaan tegen chemiebedrijf Sabic uit Bergen op Zoom, meldt ZuidWest TV. De strafrechtelijke aangifte is gedaan omdat het bedrijf jarenlang illegaal de PFAS-stof PFBS in de Westerschelde zou hebben geloosd. Sabic was nog niet bereikbaar voor een inhoudelijke reactie.

De aangifte werd vorig jaar al aangekondigd, maar de voorbereiding nam veel tijd in beslag. Dat zegt Egbert Lobée van Stichting Gezond Water (SGW), één van de betrokken organisaties. “Het gaat om complexe materie en om feiten die zich over tientallen jaren hebben opgebouwd.”

Naast Stichting Gezond Water zijn ook de Wijkcommissie Noordgeest uit Bergen op Zoom, Stichting Duinbehoud uit Leiden en Stichting InStrepitus uit Leeuwarden mede-ondertekenaars van de aangifte die donderdag is gedaan. Die is opgesteld door Rogier Hörchner van Hörchner Advocaten in Breda, een kantoor dat is gespecialiseerd in omgevingsrecht en afvalstoffen.

Perfluorbutaansulfonzuur
Sabic en haar rechtsvoorganger General Electric Plastics zou sinds de jaren negentig zonder vergunning het schadelijke perfluorbutaansulfonzuur (PFBS) in de Westerschelde hebben geloosd. De lozingen zouden onderdeel zijn geweest van het reguliere productieproces van de fabriek in Bergen op Zoom.

Wijkcommissie Noordgeest vreest ook voor de gezondheid van de bewoners van Bergen op Zoom-Noord, zegt bestuurslid Pieter Kwaadgras. Onlangs sprak hij de Bergse gemeenteraad toe over de gezondheidsrisico’s van PFAS en PFBS dat via het afvalwater in het milieu komt. De schadelijke effecten van PFBS zijn volgens hem pas in de afgelopen tien jaar breed bekend geworden. 

Milieuvergunning onder druk
Dat zet ook de huidige milieuvergunning van Sabic onder druk. Het bedrijf wil jaarlijks ongeveer vier kilo PFBS-houdend afvalwater lozen, terwijl de provincie Noord-Brabant dat wil beperken tot 2,75 kilo per jaar. De rechtbank gaf de provincie eerder gelijk: Sabic ging daartegen in hoger beroep.

Los van die lopende vergunningprocedure draait de aangifte vooral om de jarenlange lozingen zonder enige vergunning. “We zien hier geen incident, maar een structurele aantasting van de waterkwaliteit”, zegt Lobée. “PFBS verdwijnt niet vanzelf. Het stapelt zich op en blijft generaties lang aanwezig in water, natuur en uiteindelijk ook in ons lichaam.” Volgens de organisaties raakt de vervuiling niet alleen het water, maar ook de visserij, natuurgebieden en indirect de drinkwatervoorziening in de regio.

‘Forever chemicals’
PFAS-stoffen, zoals PFBS, staan bekend als ‘forever chemicals’, omdat zij zich ophopen in het bloed en de cellen van mens en dier. Ze worden in verband gebracht met uiteenlopende ziekten en ontwikkelingsstoornissen. Deskundigen waarschuwen dat de gevolgen nog tientallen jaren zichtbaar kunnen blijven.

“Hoewel Sabic als chemisch expert de risico’s kende of had moeten kennen, is er nooit een vergunning aangevraagd voor deze lozingen”, stelt Lobée. Ook werden de concentraties PFBS in het afvalwater jarenlang niet gemeten. Pas in 2020, toen bleek dat de bodem onder de fabrieksterreinen in Bergen op Zoom verontreinigd was, is het afvalwater structureel gemonitord.

Verscherpt toezicht
Uit overheidsstukken blijkt volgens Stichting Gezond Water bovendien dat Sabic nauwelijks maatregelen nam om de verontreiniging te voorkomen. Lobée spreekt van 'een bedenkelijke bedrijfscultuur'.

Sinds 2022 staat Sabic onder verscherpt toezicht van onder meer de Omgevingsdienst. In 2025 is uiteindelijk een vergunning verleend voor PFBS-lozingen, met normen die bijna honderd keer lager liggen dan de hoeveelheid die Sabic aanvankelijk had aangevraagd.

Ernstige vragen
Die vergunning heeft alleen betrekking op toekomstige lozingen. Volgens de organisaties betekent dat niet dat het verleden daarmee is afgedaan. “Van een multinational in Bergen op Zoom mag je verwachten dat zij haar processen op orde heeft en de wet naleeft”, zegt Lobée. “Dat dit decennialang niet is gebeurd, roept ernstige vragen op. Een strafrechtelijk onderzoek is noodzakelijk, ook om herhaling te voorkomen.”

Volgens de betrokken organisaties staat de zaak rond Sabic niet op zichzelf. Grote chemische bedrijven zouden vaker de grenzen van wet- en regelgeving opzoeken, terwijl zij nieuwe stoffen en additieven ontwikkelen waarvan de milieugevolgen onvoldoende zijn vastgelegd.

De pakkans is klein, stellen zij, mede omdat toezichthouders moeilijk zicht krijgen op complexe productieprocessen. Nu Sabic de lozingen in verschillende procedures heeft erkend, achten de organisaties 'een strafrechtelijk onderzoek onontkoombaar'.