Boswachter Frans Kapteijns deelt wekelijks zijn kennis van de natuur. Iedereen kan vragen insturen via [email protected]. Dit keer besteedt Frans onder meer aandacht aan twee korstmossen op een foto, iets vreemds in een houthok, geleiachtige bolletjes bij een grote boom en een kauw met vreemde pootjes. Deel twee van deze Stuifmail wordt zondagochtend gepubliceerd.

Ieder weekend is er ook een nieuwe aflevering van de Stuifmail-podcast. Beluister de podcast hier:

De mol in de schijnwerpers tijdens de jaarlijkse Mollentelling
In het weekend van 6 tot 8 februari vindt de jaarlijkse Mollentelling plaats. De Zoogdiervereniging roept iedereen op om op zoek te gaan naar molshopen en je waarnemingen door te geven. Zo weten we niet alleen waar mollen voorkomen, maar is het ook een goed moment om meer te vertellen over dit verborgen zoogdier. Waarom mag je eigenlijk trots zijn als een mol in jouw omgeving voorkomt?

Klik hier voor meer informatie.

Een korstmossoort op de Veluwe?
Angela van Eekeren stuurde een foto van wat zij denkt een korstmossoort te zijn, die ze tegenkwam op de Veluwe. Het klopt dat zij een korstmos tegenkwam, sterker nog, op de foto staan zelfs twee korstmossoorten, beide behorend tot het geslacht Cladonia.

Cladonia-soorten zijn korstmossen, die niets te maken hebben met echte mossen. Korstmossen zijn geen planten, maar unieke samenlevingsvormen, ook wel symbiose genoemd, tussen schimmels en algen of blauwwieren. De algen zorgen via fotosynthese voor voedsel, terwijl de schimmels structuur bieden en beschermen tegen uitdroging. Het geslacht Cladonia kent drie typen: rendiermossen, heidestaartjes en bekermossen. 

Er zijn ook meer bekermossen, zoals fijn bekermos of rode heidelucifer. 

Korstmossen zijn bijzondere organismen: ze kunnen leven op plekken waar planten dit niet kunnen, zoals steen, stuifzand, boomschors en zelfs lantaarnpalen. In Nederland zijn ongeveer 800 soorten korstmossen bekend, waarvan het geslacht Cladonia er 350 voor zijn rekening neemt.

Wat zit er op een houtblok in het houthok?
Mario Ketels ontdekte iets vreemds in zijn houthok: een stuk stam met daarop vastgeplakte, coconachtige voorwerpen. Volgens Frans is dit een stuk stam waar eerder een gat in zat, waarin waarschijnlijk een wespennest of hommelnest zat. Daar heeft de hommelnestmot zijn cocons afgezet.

Hommelnestmotten zijn nachtvlinders die hun eitjes leggen in de nesten van wespen, bijen of hommels. De uitkomende rupsen zijn dol op de was in de nesten. Omdat er vaak veel larven in een nest zitten, kunnen ze de was volledig opeten. De cocons blijven vastgeplakt op de stam of aan de wanden van bijenkasten, waardoor imkers ze vaak als vervelend ervaren. Ook kan dit problemen opleveren bij het stoken van hout: het is verstandig de cocons eerst te verwijderen om was in de houtkachel te voorkomen.

Wat zijn dat voor geleiachtige bolletjes onder een grote boom?
Fransje van Kempen ontdekte onder een grote boom langs de weg blauwe, geleiachtige bolletjes. Het toeval wil dat ik twee jaar geleden ook met dit fenomeen te maken heb gehad. Door onderzoek op internet kwam ik er toen achter dat het ging om watergelparels, en volgens mij is dat precies wat Fransje ook tegenkwam.

Watergelparels (of hydrogelballetjes) zijn in eerste instantie kleine, harde korrels van een super absorberend polymeer. Zodra deze harde korrels in water worden gelegd, zwellen ze enorm op, soms tot 100 tot 1500 keer hun oorspronkelijke grootte, en veranderen ze in gelachtige, kleurrijke balletjes.

Mensen gebruiken watergelparels voor allerlei doeleinden, zoals decoratie, maar ze zijn ook ideaal voor het hydrateren van planten. Ze slaan water en voedingsstoffen op en geven deze langzaam af aan de wortels, wat zorgt voor een efficiënte waterhuishouding en minder vaak water geven. Vooral voor kamerplanten is dit handig; het beste is om de parels te mengen met potgrond. Buiten kunnen ze bij de wortels worden gelegd, bij voorkeur in de ochtend of avond, om verdamping en bladverbranding te voorkomen.

Daarnaast hebben watergelparels nog een bijzonder effect: door hun zachte textuur zijn ze populair voor het stimuleren van de tastzin bij kinderen. Een waarschuwing is echter op zijn plaats: de harde korrels kunnen gevaarlijk zijn voor jonge kinderen. Ze lijken op snoepjes, en als een kind een kleine harde korrel inslikt voordat deze in water is gezwollen, kan deze in het lichaam opzwellen en ernstige, soms levensbedreigende blokkades veroorzaken. Het is dus belangrijk om de harde korrels uit de buurt van jonge kinderen te houden.

Een kauw met vreselijke, dikke poten. Wat is er aan de hand?
Geesje Vugts stuurde mij een foto van een kauw met extreem dikke tenen en vroeg zich af wat er met de vogel aan de hand was. Op de foto zag ik meteen dat de poten abnormaal waren en kon ik direct aanwijzen wat de oorzaak was: een kalkpootmijt. In vaktermen worden dergelijke misvormde tenen of poten ook wel kalkpoten genoemd.

De kalkpootmijt is een microscopisch kleine schurftmijt en een ware parasiet. Ze graven gangen onder de pootschubben van kauwen en andere vogels. Dit graafwerk veroorzaakt hevige jeuk, witte korsten, verdikkingen en kan leiden tot allerlei misvormingen, bijvoorbeeld doordat schubben uit elkaar gaan staan. In ernstige gevallen kunnen zelfs tenen afsterven. Bovendien is de aandoening zeer besmettelijk voor andere vogels.

In het geval van de kauw die Geesje zag, is dit bijzonder vervelend. De vogel zou idealiter gevangen moeten worden voor behandeling, mogelijk met hulp van de dierenambulance. Vogels zoals kauwen, die niet in hokken leven en vrij rondlopen, moeten bij ernstige kalkpoten idealiter naar een vogelopvang worden gebracht, omdat de aandoening hun overlevingskans aanzienlijk vermindert. Kalkpootmijt komt overigens vooral voor bij hoenderachtigen en parkieten.

Mocht dit voorkomen bij gehouden vogels, zoals parkieten, dan volgen hier enkele tips:

• Bij de dierenarts is een middel verkrijgbaar tegen deze mijt, zoals Ivermectine.
• Vaseline kan gebruikt worden om de poten luchtdicht in te smeren.
• Ook andere mengsels van vet en petroleum worden regelmatig ingezet.

Tijdens de behandeling met vettige smeersels kunnen de schubben met de dode mijten voorzichtig worden verwijderd. Tot slot is het belangrijk om besmette vogels te scheiden van gezonde dieren om verdere besmetting te voorkomen.

Hommels herkennen - Vlinderstichting
Publicatie: 22 mrt 2022

Er zijn tientallen hommelsoorten. De werksters zijn van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat actief op bloemen. Ze zijn goed te herkennen aan hun stevige lichaamsbouw, dichte beharing en de gekleurde ringen op borst en/of achterlijf. Hoe leven hommels eigenlijk? Wat hebben hommels nodig? En wat zijn het?