Kunstmatige intelligentie (AI) kun je gebruiken om een e-mail te schrijven of een boodschappenlijstje te maken. Maar in december probeerde een man in Den Bosch iets heel anders: hij liet ChatGPT zijn rechtszaak voeren in plaats van een advocaat. Veel van de verwijzingen klopten echter niet. Inmiddels krijgen ook advocaten waarschuwingen voor verkeerd gebruik van AI.

De zaak in Den Bosch ging om de verkoop van een appartement in Andorra. Hoewel er al een geldige koopovereenkomst was, weigerde de Bossche verkoper mee te werken aan de overdracht van de woning.

De man liet AI juridische argumenten opstellen, compleet met verwijzingen naar eerdere uitspraken. Alleen: die klopten vaak niet of bestonden helemaal niet. Volgens Erik Braun, de advocaat van de koper, kostte hem dat veel extra werk.

De rechter noemde de stukken zelfs 'juridisch broddelwerk' en oordeelde dat de man misbruik maakte van het recht door onjuiste AI-adviezen in te dienen.

Advocaten op de vingers getikt
Dit is niet de enige situatie waarin AI de rechtszaal binnenkomt. Volgens de NOS kregen drie advocaten een waarschuwing voor verkeerd gebruik van AI; twee van hen moesten bovendien een verplichte AI-cursus volgen.

Toezichthouder Wouter Timmermans legt uit: “Het kwalijkste is dat advocaten klakkeloos overnemen wat AI produceert en dat bij de rechter indienen. AI-teksten lezen logisch, ook als het onzin is. Je kunt er niet volledig op vertrouwen.”

Slim AI-gebruik kan wel
AI kan nuttig zijn voor advocaten, bijvoorbeeld om samenvattingen te maken of eerdere uitspraken te vinden. Het probleem ontstaat wanneer de informatie letterlijk wordt overgenomen zonder controle. 

Rechters in Arnhem, Rotterdam en Groningen merkten de afgelopen maanden gevallen op van verkeerd AI-gebruik. Momenteel lopen meerdere onderzoeken. Hoogleraar Lodewijk Smeehuijzen van de Vrije Universiteit benadrukt: “Als advocaat kun je geen bronnen noemen die niet bestaan. AI-teksten moeten altijd gecontroleerd worden.

AI vervangt geen advocaat
Tot nu toe is er nog geen advocaat door de tuchtrechter aangepakt voor verkeerd gebruik van AI. Zo’n rechter kan beoordelen of iemand zich niet aan de gedragsregels houdt.

Hoe werkt een strafrechtzitting?
We laten je in deze video zien hoe een strafrechtzitting eraan toe gaat, wie welke rol heeft tijdens zo'n strafrechtzitting en hoe de rechters bepalen wie gelijk heeft.