Terwijl op veel plekken in Nederland het aantal gevangen muskusratten weer stijgt, is er in West-Brabant al jaren een dalende lijn te zien. Toch zijn muskusrattenvangers als Jeroen van Heijst niet minder alert. “Zolang de muskusrat niet op nul staat, hebben we de wedstrijd niet gewonnen.”

In Brabant zijn vorig jaar 17 procent meer muskusratten gevangen dan het jaar ervoor, landelijk zelfs 27 procent. De dieren vormen een bedreiging voor dijken en oevers. Ze graven holen onder water, maken keringen poreus en vergroten zo het risico op verzakkingen en doorbraken.

In het werkgebied van waterschap Brabantse Delta, tussen Bergen op Zoom en Tilburg, is het beeld positiever. Daar dalen de vangstcijfers al sinds 2020. “In West-Brabant hebben we ongeveer 400 vangsten gedaan, terwijl dat er in heel Brabant zo’n 2600 zijn”, zegt André Bosters van Brabantse Delta tegen ZuidWest TV.

Eén van de mensen die dagelijks met zijn laarzen in de sloot staat, is muskusrattenvanger Jeroen van Heijst. Op sommige plekken staat zijn vangst al twee tot drie jaar op nul. “Maar juist dan moet je alert blijven,” benadrukt hij. “Het wordt steeds lastiger om in een gebied met maar een paar ratten die laatste eruit te filteren.”

Hoe snel het mis kan gaan, blijkt uit een veldproef waarbij muskusratten drie jaar lang niet werden bestreden. “We begonnen met een kleine populatie van twintig à dertig dieren. Na drie jaar waren dat er meer dan duizend. De groei is echt explosief.”

Het probleem zit onder het wateroppervlak. “Muskusratten graven hun holen altijd onder water”, zegt Van Heijst. “Daardoor zie je de schade niet meteen, maar ontstaat er wel een gevaarlijke, poreuze plek in een dijk.” Dat is niet alleen een risico voor waterveiligheid, maar ook voor boeren en recreanten. “Ik heb gezien dat trekkers volledig wegzakken door een muskusrattenhol. En ook met een paard of auto kun je zomaar in zo’n gat belanden.”

Om zeker te weten dat gebieden echt vrij zijn van muskusratten, zet het waterschap steeds vaker DNA-onderzoek in. Watermonsters worden in het lab onderzocht op sporen van muskusrat-DNA. “Als we niets aantreffen, hoeven we daar minder intensief te controleren”, zegt André Bosters. 

Van Heijst noemt het een waardevolle aanvulling, maar benadrukt dat het veldwerk nodig blijft. “Je kunt met tien laptops langs de sloot staan, maar uiteindelijk moet je het in de praktijk doen.”

Het werk wordt ondertussen niet eenvoudiger. Door hogere waterstanden en aangepast maaibeleid zijn sporen van muskusratten lastiger te zien. En ook de bever maakt het werk niet makkelijker. 

“De bever is prachtig, maar maakt enorme holen”, zegt Van Heijst over het dier dat tot dertig kilo zwaar is, tegenover de anderhalve kilo die een muskusrat weegt. “Muskusratten leven daar soms gewoon bij in. En omdat de bever beschermd is, wordt het vangen van muskusratten daar ingewikkelder.”