Het insect dat Herman thuis zag, is bepaald geen goed nieuws volgens Frans
Boswachter Frans Kapteijns deelt wekelijks zijn kennis van de natuur. Iedereen kan vragen insturen via [email protected]. Dit keer besteedt Frans onder meer aandacht aan een vroege pech hebbende meikever, ratten in de composthoop, de rups van een huismoeder, grote hommels in februari en spechten in het gras. Deel twee van deze Stuifmail wordt zondagochtend gepubliceerd.
Vliegende meikever in huis op 27 februari, kan dat?
Herman Siepel vond op 27 februari rond tien uur 's avonds een levende meikever in de hal van zijn huis. Is dat niet wat vroeg, vroeg hij zich af. Het antwoord is ja, maar. Als je op Waarneming.nl kijkt, zie je een hele rij meldingen staan van vliegende meikevers. Daar zie je dat er meldingen komen uit verschillende provincies zoals Zeeland, Groningen, Drenthe en Noord-Brabant. Onder meer vanuit Eindhoven, Veen en Oosterhout. Kortom, best veel. In de Stuifmail van 5 april 2025 heb ik het ook al eens gehad over vroege meikevers, maar dat was een meikever in april.
Hoe zit het nu met die meikevers en of ze vroeg of laat rondvliegen?
In principe overwinteren meikevers als volwassen kevers (imago) onder de grond. Een van de onderzoekers heeft weleens twee volwassen meikevers in december aangetroffen in een mollennest.
In het voorjaar liggen deze volwassen meikevers onder de grond te wachten tot ze tevoorschijn kunnen komen. De meikever van Herman heeft blijkbaar gedacht dat het al mei was en dat het dus tijd was om wakker te worden. Vooral het warme weer van afgelopen week heeft deze meikever en de anderen die op Waarneming.nl werden vermeld in de war gebracht.
Wellicht is dit een dodelijke fout, want hun overlevingskansen zijn nu heel klein. Daarnaast zijn er ook geen partners om mee te paren, dus komen er ook geen nakomelingen van deze meikever. Indien het overigens in april ook weer mooi warm weer wordt, zullen de meikevers aan het eind van die maand tevoorschijn komen. Dit is een kleine verschuiving ten opzichte van vroeger, toen ze enkel in mei voorkwamen. Mocht dit jaar april echter koud en kil verlopen, dan komen ze toch pas in mei tevoorschijn.
Gaten in de composthoop, wie heeft dat gedaan?
Ria Jans zag in een composthoop drie gegraven holen. Ze vraagt zich af wie de dader kan zijn. Ik denk dat bruine ratten daar bezig zijn geweest. Deze dieren graven holen en uitgebreide gangenstelsels om in te nestelen.
Zwarte ratten zullen het niet zijn, want die leven meer bij water in de buurt. In stedelijke omgevingen leven zwarte ratten vaker op hogere plekken, zoals op zolders of in spouwmuren. Bruine ratten daarentegen graven hun holen vaak in de grond, bij voorkeur op beschutte plekken zoals onder een stoep, onder stapels haardhout, bij een kippenhok of langs muren. Daarnaast zijn composthopen favoriete plekken.
Hun gangen zijn meestal niet dieper dan een halve meter, maar kunnen soms tot wel drie meter diep gaan. Ze vormen vaak een complex netwerk. Vaak zijn de ingangen van rattenholen goed te herkennen aan een smalle, goed gebruikte ingang met een doorsnede van ongeveer negen centimeter. Misschien kan Ria ook bewijsmateriaal vinden, want rond hun holen liggen vaak hun uitwerpselen.
Daarnaast tref je er ook vaak aangevreten materialen en vers graafwerk aan. Oorspronkelijk kwam de bruine rat voor in de steppengebieden van Oost-Azië, met name het noorden van China en Mongolië. Vanaf de achttiende eeuw zijn ze via handelsroutes en de scheepvaart verder verspreid over de wereld. Nu is de bruine rat uitgegroeid tot rasechte cultuurvolger. Het is een van de meest succesvolle zoogdieren van de wereld en komt tegenwoordig over bijna heel de wereld voor, tot in de binnenlanden van Afrika.
Het steenuilen paar wordt lastiggevallen, wat te doen?
Els Scheepers heeft al jaren een steenuilen-echtpaar in de tuin wonen. Tegenwoordig wordt dat echtpaar lastiggevallen door eekhoorns. Wat is hier tegen te doen? Mijn tegenvraag is: komt er een uilenwerkgroep de kast controleren? Zo ja, dan moet je die zeker om raad vragen, want die kent de lokale situatie.
Steenuilen zijn misschien wel de bekendste onder de in ons land levende uilen. Vermoedelijk omdat steenuilen van oudsher bekende verschijningen zijn in kleinschalig agrarisch cultuurlandschap. Ze schuwen de menselijke omgeving niet en broeden vaak op boerenerven, vooral als deze voldoende natuurlijke variatie bieden. Als die elementen aanwezig zijn, kunnen steenuilen op kleine oppervlakten alles vinden wat ze nodig hebben.
Ze posten vanaf paaltjes of andere verhogingen en zoeken zo hun omgeving af op zoek naar voedsel. Hebben ze eenmaal iets gespot, dan vliegen ze daar in een golvende vlucht naartoe. Op dit moment is de paartijd al volop aan de gang. Dan is het verstandig om even niks te doen en zeker niet in de nestkast te kijken.
Daarnaast hebben steenuilen niet alleen last van eekhoorns, maar ook concurrentie van andere holenbroeders. Deze holenbroeders willen ook graag een kast kraken om een jong stel op aarde te zetten. Heel erg bekend zijn de gevechten met onder meer kauwen. Dan kan het er soms hard aan toegaan. Zelf vallen de steenuilen andere soorten holenbroeders in de vlucht van boven aan en dat is ook niet mis. Dus enige concurrentie zijn de steenuilen wel gewend en die gaan ze ook aan. Kortom, laat alles maar gebeuren, want vaak zijn de steenuilen de overwinnaars.
Welke larve lag er in de vijver?
Wilga de Waard kwam enige tijd geleden volgens haar een pop of larve tegen in haar vijvertje. Ze vraagt zich af of het diertje nog moest verpoppen. Volgens mij is het inderdaad een larve, maar dan de larve van een vlinder. Zulke larven noemen wij rupsen en zo te zien is dit de rups van de nachtvlinder met de naam huismoeder. Deze huismoederrupsen kunnen zowel een groene als bruine kleur hebben en zijn in de nacht druk met het eten van allerlei soorten planten.
Rupsen van de huismoeder-nachtvlinder overwinteren en zijn dus vrij laat in het jaar nog te zien. Je kunt ze zelfs midden in de winter tegenkomen bij mooi, zacht winterweer. Na de winter vindt de verpopping in de grond plaats. Na de verpopping komt dan een van de meest voorkomende nachtvlinders in ons land te voorschijn.
Op het menu van de huismoeder-nachtvlinders staat nectar van allerlei soorten planten. Daarnaast lusten ze graag rottend fruit. Huismoeders zijn niet alleen in de nacht actief, ook overdag. De wetenschappelijke naam, die Linnaeus gaf, is noctua pronuba Noctua is uil of nacht in het Latijn en pronuba betekent bruidmeisje. Dit laatste verwijst naar de gewoonte om nachtvlinders met opvallend gekleurde achtervleugels vrouwennamen te geven.
Hoe de Nederlandse naam huismoeder is ontstaan, is onduidelijk. Deze veelvoorkomende nachtvlinder heeft al eeuwenoud deze naam en die is waarschijnlijk ontstaan doordat de vlinder vaak in en rond het huis wordt gezien. De naam kan ook ontstaan zijn omdat deze nachtvlinders aangetrokken worden door licht. In de zomermaanden vliegen ze gemakkelijk door open ramen en deuren huizen binnen, waar ze vaak rustig achter gordijnen of op donkere plekken blijven zitten.
Waarom zijn er nu zoveel hommels?
Ted Vernooij stelde mij twee vragen. Hij ziet op het ogenblik ontzettend veel hommels. Bovendien zijn ze erg groot. Hij vraagt om een verklaring. Daarnaast ziet hij met grote regelmaat een groene specht op het gazon. Die 'graaft' daar kuiltjes en haalt daarbij ‘iets' uit de grond. Hij is benieuwd waarom dit gebeurt en wat er uit de grond wordt gehaald ?
Dat er nu ontzettend veel hommels rondvliegen, klopt helemaal. In de maand februari komen de eerste hommelkoninginnen uit hun winterslaap. Meestal zijn dat aardhommels. Als de temperatuur boven 5 graden is en er zonneschijn aanwezig is, is hun drang om naar buiten te gaan enorm. Ze zijn dan koortsachtig op zoek naar nectar bij de eerste bloeiende bloemen van bijvoorbeeld wilgensoorten. Die nectar hebben ze nodig om op krachten te komen na de winterslaap en om een goede nestgelegenheid te zoeken. Mooie nestplekken om hun kolonie te starten, bevinden zich in een beschutte en droge omgeving, bijvoorbeeld oude muizenholen of composthopen. Dat het grote hommels zijn klopt ook, want het zijn de koninginnen die nu rondvliegen.
Wat doet de groene specht op mijn gazon?
Dat Ted een groene specht op zijn gazon ziet, betekent dat het gazon van Ted vol mieren en hun poppen/larven zit. Dit is het hoofdvoedsel van groene spechten. Met hun sterke snavel maken ze gaten in het gras om mierennesten - van de zogenoemde grasmieren - te bereiken, waarna ze met hun lange, kleverige tong de mieren opeten. Naast mieren zijn ze ook dol op engerlingen (de larven van bladsprietkevers), die ook onder de grasmat wonen.
Daarnaast verlengen veel mensen tegenwoordig hun binnenhuiskamer met een groot terras als buitenkamer. Door de grote tegels vinden mieren hier een waar paradijs. Groene spechten hebben dit ontdekt en komen daarom naar deze tuinen toe. Vooral omdat ze meer terrein verliezen in de natuurgebieden, doordat de zwarte specht een grote en stevige concurrent is.