Boswachter Frans Kapteijns deelt wekelijks zijn kennis van de natuur. Iedereen kan vragen insturen via [email protected]. Dit keer besteedt Frans onder meer aandacht aan cocons die vastgeplakt zijn aan een afdekplank, gaten in het gazon en een geleiachtige substantie die je liever niet in je tuin wilt hebben. Deel een van deze Stuifmail is zaterdag al gepubliceerd. 

Wie heeft er gaten gemaakt in een gazon in Condroz? 
Rudi van den Eynde heeft in zijn tuin in het Belgische Condroz een aantal gaten. Hij wil graag weten wie de dader is. Op de foto zie je typische gaten in een loopspoor. De vorm van de gaten en de plaatsing, heel dichtbij elkaar, doet mij meteen denken aan de gaten die gemaakt worden door groene spechten.

Zij maken gaten die er kegelvormig uitzien en best diep gaan. Die worden gemaakt om voedsel te zoeken. Groene spechten zoeken namelijk naar mieren (hun hoofdvoedsel), diverse larven zoals larven van kevers -  die engerlingen heten - en emelten, de larven van langpootmuggen.

Met hun lange kleverige tongen, die wel tien centimeter buiten de snavelpunt kan steken, halen ze dat voedsel zo uit de bodem. Zoveel gaten betekent heel veel van die insecten. Feitelijk kun je dan stellen dat je een zeer gezonde tuin hebt. Insectenrijke bodems vormen namelijk de basis voor een gezonde, veerkrachtige tuin of ecosysteem.

Natuurlijk ziet zo’n gatenkaasgazon er niet leuk uit, maar je hebt wel kans om groene spechten te bewonderen, al zijn ze er maar tijdelijk. Daarnaast is de schade meestal niet blijvend. Als je de gaten opvult met potgrond of mineraalzand, wordt zo’n tuin nog gezonder en krachtiger. Daarnaast kan je wat graszaad over die gevulde gaten strooien, dan is het euvel ook weg.

Tips om gaten van groene spechten, als je dat wil, vermijden zijn:

• Larven bestrijden: overweeg om aaltjes (nematoden) in te zetten als de specht specifiek op engerlingen of emelten jaagt.
• Gazononderhoud: houd het gras gezond door te verticuteren en te bemesten, wat het voor mieren minder aantrekkelijk maakt. 

Wat zit er vastgeplakt aan de afdekplank?
Henriette Eken zag op een buitentafel een vastgeplakte afdekplank die erg vastgeplakt zat door spinsel. Zij vermoedt dat er eierkamers op zaten en vroeg zich af of ze zich zorgen moet maken. Dat hoeft Henriette helemaal niet. Wat zij aantrof, waren de lege cocons van de hommelnestmot. Hommelnestmotten (adults) zijn nachtvlinders die hun eitjes leggen in de nesten van wespen, bijen of hommels.

De uitkomende rupsen zijn dol op de was in die nesten. Omdat er zich vaak veel larven in een nest bevinden, kunnen ze de was volledig opeten. De cocons worden stevig vastgeplakt aan een stam, aan de wanden van bijenkasten of aan afdekplanken.

Imkers vinden dit vaak vervelend, zo’n keihard plaksel in de bijennestkast. Alleen met heel veel moeite krijgen ze dat taaie en stevige spul eruit. Die plaksels van hommelnestmotten leveren ook problemen op bij het stoken van hout. Als je zoiets aantreft op houtblokken voor de kachel is heel verstandig die cocons eerst te verwijderen, anders zit je houtkachel vol met was. 

Zijn dit hoornaarnesten in de boom bij het openluchttheater in Berghem?
René Elberse zag in een bos in Berghem iets vreemds bij het openluchttheater Hoessenbosch. Hij vraagt zich af of dit hoornaarnesten zijn. Wat ik op de foto zie, zijn volgens mij geen hoornaarnesten maar twee warrelknoesten.

Sommige mensen denken bij het zien van zo’n warrelknoest aan een boom dat die boom ziek is. Dat is echter niet waar. Zo’n boom kan nog jaren leven met zo’n warrelknoest op de stam. Een warrelknoest is een soort vergroeiing aan de boom.

Overigens worden hier ook andere namen voor gebruikt zoals maserkrop, maserknol of wortelknol. Hoe ze ook heten, het zijn in ieder geval tumorachtige groeiaandoeningen die ontstaan door schimmels of bacteriesoorten. Deze schimmels en bacteriën veroorzaken bij besmette houtcellen een ongeremde groei.

Warrelknoesten nemen buitengewone vormen aan die sterk afwijken van het normale groeipatroon van de boom. Ze kunnen als grote ballen aan een stam kleven en zelfs heel de stam of wortel omsluiten. Ondanks dat deze warrelknoesten ieder jaar een stukje groeien, wordt de groei van de boom hierdoor niet geremd.

Van binnen ziet zo’n warrelknoest er trouwens heel fraai uit. Het lijkt van binnen wel of het hout de vorm heeft van in elkaar gevlochten cirkels. Als je een warrelknoest door zou kunnen snijden, zie je duidelijk dat het hout in cirkels is gevormd en dat de lagen op bepaalde plaatsen in elkaar zijn overgegaan, zie deze link. 

Wat is die geleiachtige substantie voor iets?
Martien van Helmond geniet telkens weer van de artikelen in Stuifmail en nu heeft hij ook een vraag. Hij stuurde mij een foto van een groene geleiachtige substantie dat enigszins lijkt op dikke kikkerdril. Hij vraagt zich af wat het is.

Deze geleiachtige substanties worden gevormd door slijmalgen. Ze worden vaak blauwgroene algen (de wetenschappelijke naam is cyanobacteriën) genoemd. In principe zijn het slijmerige, geleiachtige kolonies. Ze ontstaan in ondiep, stilstaand water.

Die kolonies verschijnen in verschillende vormen: als platen, draden of als bollen. Bij warm weer, met veel zonlicht en een overmaat aan voedingsstoffen, zie je ze veelvuldig verschijnen.

Vooral het teveel aan fosfaten en stikstof - vaak afkomstig van afgevallen bladeren, meststoffen of uitwerpselen van dieren - doet deze algen sneller groeien. Tevens speelt een gebrek aan diverse waterplanten ook een grote rol, want dat geeft algen ruimte om te groeien. Belangrijk om te melden is dat er gezondheidsrisico’s aan verbonden zijn.

Gezondheidsrisico's

• Slijmalgen (met name blauwalg) kunnen giftige stoffen produceren die schadelijk zijn voor mens en dier.
• Bij contact met de huidirritatie kunnen er milde ademhalingsproblemen ontstaan of hooikoortsachtige symptomen.
• Bij inname van deze algen kun je moeten braken, diarree krijgen, koorts of hoofdpijn.
• Het advies is dan ook: laat kinderen en huisdieren niet in of bij deze plasjes spelen.

Rubriek mooie foto’s 
In de rubriek mooie foto's dit keer een foto die gemaakt is door Yvonne Rommelaars. Zij legde parende gehoornde metselbijen vast. Bij veel insectenhotels is het nu een drukte van jewelste. Ook bij het insectenhotel van Yvonne vliegen solitaire bijen, vooral gehoornde metselbijen, af en aan. 

Natuurtip 22 maart
Kinderen kunnen zondag 22 maart van tien uur tot halftwaalf 's ochtends deelnemen aan een bodemdierensafari in Uden.

Welke diertjes leven er op en in de grond, onder blaadjes en stenen en wat doen die beestjes daar eigenlijk? Tijdens de bodemdierensafari kun je dit allemaal gaan ontdekken onder leiding van ervaren natuurgidsen.

Breng een emmertje en een schepje mee, zodat je goed kunt zoeken naar al die kleine bodembewoners zoals pissebedden en duizendpoten. Met vergrootglazen en zoekkaarten kunnen we ze daarna goed bestuderen.

Voor één van die nuttige bodemdiertjes mag je een ‘hotel’ maken, dat je in je eigen tuin kunt ophangen. Na afloop krijg je natuurlijk weer een speciale sticker! Heb je zin om lekker mee in de grond te komen wroeten? Meld je dan snel aan voor de Bodemdierensafari. Tot gauw!

Meer informatie
•    Aanmelden is verplicht en kan via deze link. 
•    Startpunt is het D’n Hof van de Toekomst aan de Hoevenseweg 3a in Uden. De parkeergelegenheid is beperkt, dus kom indien mogelijk op de fiets.
•    Deelname is, zoals altijd, gratis. 
•    Deze activiteit is speciaal voor kinderen van 4 tot 12 jaar oud, onder begeleiding van een volwassene. 
•    Kijk ook eens op onze website voor de overige Scharrelkidsactiviteiten via deze link.