Van scheldpartijen, duw- en trekwerk en vechtpartijen tot een afgebeten oor afgelopen weekend. Waarom lopen opstootjes juist bij voetbal regelmatig zó uit de hand en niet bij sporten als volleybal of hockey?

"Voetbal is van oudsher een masculiene sport", legt onderzoeker Rens Cremers van het Mulier Instituut uit. Hij deed onderzoek naar geweld in het voetbal. Volgens de onderzoeker gaat die mannelijkheid gepaard met gedrag dat op andere plekken en in andere sporten minder wordt geaccepteerd. "Je moet stoer zijn en je niet laten kennen. Je moet solidair zijn met je teamgenoten. Dat kan omslaan in wij-tegen-zij-denken."

Cremers noemt het 'orthodoxe mannelijkheid', die volgens hem vaak verbaal wordt geuit, bijvoorbeeld in scheldpartijen of discriminerende opmerkingen. "Er heerst in de voetbalcultuur een agressieve manier van vocaal woordgebruik."

Regels
Sportfilosoof Sandra Meeuwsen noemt meerdere verklaringen voor voetbalgeweld. Zo wijst ze op de geschiedenis van de sport. Voetbal ontstond uit rugby. "Toen regels strenger werden en er scheidsrechters kwamen, verdween een deel van de respectcultuur die je bij rugby nog ziet." Volgens haar kan juist het stellen van grenzen averechts werken. "Hoe meer je inperkt, hoe aantrekkelijker het wordt om over grenzen te gaan."

Daarnaast speelt volgens haar de maatschappelijke context een rol. "Voetbal is een volkssport met een enorme aantrekkingskracht. Op het veld en op de tribune komen allerlei groepen samen en kunnen mensen zich even laten gaan."

Druk
Ze ziet het gedrag op de tribune als een afspiegeling van wat er op het veld gebeurt. "Als daar regels worden overschreden, waarom zou het publiek zich dan wel inhouden?" De derde verklaring zijn spanningen buiten het veld. "Er gebeurt veel in de wereld, er is oorlog en dat hebben we ook allemaal te verwerken."

Cremers ziet dat incidenten vaker voorkomen als de druk toeneemt, bijvoorbeeld aan het einde van het seizoen of bij beladen wedstrijden. "Soms is er de vorige keer wat gebeurd." Volgens hem kunnen persoonlijke omstandigheden daarin ook een rol spelen. "Juist in zo'n omgeving waar vocaal en lichamelijk geweld voorkomen, hoeft er maar een vonkje te zijn."

Teamverband
Meeuwsen zegt dat zelfbeheersing daarin doorslaggevend is. Als voorbeeld noemt ze Luis Suárez uit Uruguay, die meerdere keren spelers beet, onder wie oud-PSV'er Otman Bakkal in 2010. "Hij is een hele lieve jongen, maar er ging iets mis toen hij werd uitgedaagd." Suárez groeide op op straat. "Hij heeft moeten overleven en dat komt naar boven in het heetst van de strijd."

Sociale veiligheid
Volgens Meeuwsen heeft voetbal meer 'verzachtende waarden' nodig. Ze pleit voor een continu proces van bewustwording, vooral bij jonge spelers, zodat zij leren hun energie op de juiste momenten in te zetten. "En niet in het duel met de tegenstander."

Cremers benadrukt het belang van sociale veiligheid bij clubs. Zij moeten zorgen voor duidelijke regels, vertrouwenspersonen en trainers met een VOG. Sommige clubs zetten vrijwilligers in om spanningen te verminderen. "Een soort buurtvader op de voetbalclub, maar je moet wel mensen hebben die durven én willen ingrijpen."