Jongeren die geronseld worden voor criminele activiteiten, weten vaak helemaal niet waar ze 'ja' op zeggen. Dat zegt landelijk officier mensenhandel Maarten Noordzij. Jongeren verdienen voor de criminele activiteiten vaak maar weinig geld, gezien de ernst van het misdrijf dat ze begaan. Omroep Brabant legde vijf vragen voor aan Noordzij over het ronselen van jongeren voor de criminaliteit. 

Hoe worden de jongeren geronseld?
“In de praktijk gaat dat via mond-tot-mondreclame, meestal met jongeren die al criminele connecties hebben. Of het gaat via sociale mediaplatformen als Telegram of Snapchat. Dan wordt er vaak geworven met een aanbieding om in korte tijd veel geld te verdienen. Meestal gaat er in eerste instantie geen druk van uit, maar is het aanbod wel te mooi om waar te zijn. Het begint ook vaak met nieuwsgierigheid of onwetendheid. Ze willen zo gemakkelijk aan geld komen."

Wat betekent het voor jongeren als ze hieraan meedoen?
“In de praktijk zien we vaak dat jongeren – zeker in de groep die via sociale media wordt geronseld – geen idee hebben waar ze ‘ja’ op zeggen. En vaak ook tot vlak voor de uitvoering hierover in het ongewisse worden gelaten. Dan is het vaak moeilijk om nog terug te treden. We zien in de praktijk ook vaak dat jongeren die eenmaal strafbare feiten hebben gepleegd, daar vervolgens mee gechanteerd worden, en daardoor weer opnieuw worden aangezet om strafbare feiten te plegen. Ze komen als het ware in web terecht waar ze zich moeilijk uit kunnen onttrekken. En bij een mislukte klus moeten jongeren vaak een schuld af betalen.”

Wat verdienen jongeren er mee?
“De bedragen die vaak genoemd worden (200 euro, 500 euro, soms 1000 euro) is voor de jongeren vaak veel geld. Het staat alleen in geen enkele verhouding tot het risico dat ze lopen. Denk hierbij aan het uithalen van zeecontainers op hoogte, explosieven leggen of geweldsplegingen. Bovendien lopen juist zij het risico om gepakt te worden, en blijven de opdrachtgevers buiten schot.”

Is het moeilijk om die opdrachtgevers te pakken te krijgen?
“Soms wel, soms niet. Bij besloten sociale media-groepen is het vaak lastiger om ze op te sporen. Ze zorgen er op verschillende manieren voor dat (digitale) sporen gewist worden en dat ze buiten beeld blijven. De jongeren zijn vaak ook niet bereid om te praten uit angst voor represailles of angst voor vervolging. Er zijn toch veel voorbeelden waarbij het lukt om de opdrachtgevers te pakken te krijgen en hen te veroordelen voor criminele uitbuiting. Het aantal veroordelingen voor criminele uitbuiting is de laatste jaren behoorlijk toegenomen.”

Zijn jongeren die geronseld zijn dader of slachtoffer?
“Dat wordt van geval tot geval beoordeeld. Het vertrekpunt is dat jongeren verantwoordelijk zijn voor de strafbare feiten die ze als uitvoerder plegen. Als dat gebeurt onder invloed van iemand anders, bijvoorbeeld met dwang, geweld, misleiding, chantage of misbruik maken van kwetsbaarheid, dan zijn ze voor ons ook slachtoffer van criminele uitbuiting. En dan geldt het non-punishmentbeginsel, een juridische term die betekent dat er een strafbaar feit is gepleegd maar hier niet voor wordt bestraft. Er kan ook strafkorting volgen als de feiten onder invloed van de opdrachtgever zijn gepleegd. Maar dat is een kwestie van maatwerk. Daarbij kijken we ook naar de ernst van de feiten die ze gepleegd hebben, de mate waaraan ze aan de druk of beïnvloeding weerstand hebben geboden."