Boswachter Frans Kapteijns deelt wekelijks zijn kennis van de natuur. Iedereen kan vragen insturen via [email protected]. Dit keer besteedt Frans onder meer aandacht aan een dier dat waggelde over een oprit, een aangenaam beest, een mier, een grote bult een mierenhoop en de geelpoothoornaar. Deel twee van deze Stuifmail wordt zondagochtend gepubliceerd. 

Gezien op een mooie klimboom, wat doet dit dier?
Anke Vischer was aan het wandelen in Oisterwijk toen ze op een ideale klimboom een beestje zag. Ze vond het een aangenaam beestje, maar ze wist niet of het iets zou doen. Voor alle voorzichtigheid heeft ze de klimboom maar overgeslagen. Maar ze wil toch wel weten welk beestje het was. Wat ze gezien heeft, is een heel onschuldig diertje dat thuishoort bij de familie van de langpootmuggen. Maar ze hebben een aparte familie binnen die familie van langpootmuggen, namelijk kamlangpootmuggen. Een voorbeeld van zo'n kamlangpootmug is de maskerkamlangpootmug. De naam van het diertje op de foto van Anke is zesbandkamlangpoot, een mondvol. Dat deze langpootmug zesbandkamlangpoot heet is duidelijk, want het diertje heeft zes gele banden op een zwart achterlijf. Daarnaast hebben de mannetjes van kamlangpootmuggen zwarte antennes. De vrouwtjes ook, behalve bij de zesbandkamlangpoot, want die vrouwtjes hebben oranje antennes. 

Kamlangpootmuggen zijn meestal opvallend zwart met geel getekend. Echter, binnen die familie zijn er weer twee die ook oranjebruin zijn. Het vrouwtje van de zesbandkamlangpoot is herkenbaar aan het toegespitste achterlijf met legapparaat. Mannetjes daarentegen hebben een breed afgerond achterlijfeinde. De zesbandkamlangpoten zijn eerder te zien dan andere soorten kamlangpootmuggen. Zij zijn al waar te nemen van einde maart tot begin juni. Heel vreemd is dat deze soort af en toe te vinden is op bloemen van meidoorn, want normaal zie je geen langpootmuggen specifiek nectar zoeken. De larven van deze soort leven in zacht, vermolmd hout van verschillende loofbomen. In ons land komt deze soort op een aantal plekken voor, namelijk in de driehoek Amsterdam-Gouda-Amersfoort, in de ruime omgeving van Arnhem en tot slot in Zuid-Limburg. In onze provincie en in Zeeland komt de soort zelfs meer verspreid voor. 

Wat waggelt er over de oprit in de nacht?
John Govaarts stuurde mij een filmpje van zijn wildcamera. Hij vraagt zich af welk diertje er op dat filmpje staat. Helaas kan ik het filmpje niet op de website van Omroep Brabant laten zien, maar thuis heb ik het goed bekeken. Ik zag duidelijk een egel voorbij komen. Egenlijk beschreef John dat ook al een beetje. Hij schreef dat hij een diertje zag zonder staart dat waggelend voorbijkwam. Dit zijn nou typisch twee kenmerken van de egel, zie deze link.

Op een filmpje van Vroege Vogels is mooi te zien hoe zo’n egel zich voortbeweegt. Maar er is meer te zien. Op dat filmpje is moederegel haar kleintje aan het verplaatsen naar een nieuw nest. Dit omdat ze vermoedelijk niet blij was met haar oude nest in een duiventil, zo is te lezen in de tekst bij het filmpje. De tekst gaat verder: "Je kunt goed zien dat het baby-egel z’n ogen nog dicht heeft.” Verder is de tekst daaronder ook leuk om te lezen.

Het is overigens raadzaam, als het enigszins kan, om nesten van egels niet te verstoren of te verplaatsen. Bij grote verstoringen gaan ze op de loop en verhuizen ze de jonkies naar een betere plek, maar dat gaat ook gepaard met risico’s. Dus probeer als je een egelfamilie hebt wonen bij je thuis de diertjes zoveel mogelijk met rust te laten.

Welk soort mier heb ik gezien?
Bloem Nora vindt het leuk dat ik in Stuifmail mensen help naar de natuur te kijken, ze leest het elke week. Nu heeft ze vier vragen, waarvan ik er twee nu behandel en twee volgende week. Vraag 1 is: welk soort mier heeft ze gefotografeerd? Bloem Nora heeft wat mij betreft een van de mooiste mierensoorten in ons land op de foto gezet, namelijk een rode bosmier. Ik vermoed zelfs de kale rode bosmier. In principe zijn er vier soorten rode bosmieren in ons land. Daarvan is er één zeer zeer zeldzaam en de ander is ook lastig te vinden. Nummer twee is de behaarde rode bosmier. Deze twee soorten mieren hebben de kleuren rood en zwart en leven in bossen, niet in de steden. Ze lijken sterk op elkaar, zeker als je op afstand staat. Beide maken ze bovengrondse nesten, de bekende mierenhopen. Ze bouwen zo’n mierenhoop meestal rond een vermolmde boomstronk of om een dode stam of dikke takken. Deze vast materialen/stammen vormen dan meteen een stabiele basis voor de enorme koepels van dennennaalden en takjes. De mierenhopen worden hoofdzakelijk gemaakt van dennennaalden, maar ook takjes en ander bosmateriaal wordt gebruikt. Als je heel goed kijkt, kun je zien dat die mierenhopen, ook wel koepels genoemd, het grootst zijn aan de zuidkant om maximale zonnewarmte op te vangen.

Ze hebben overigens niet enkel bovengrondse delen, ondergronds is een uitgebreid gangenstelsel te vinden. De dieren die in zo’n mierhoop wonnen, noemen we een kolonie. Die kolonie leeft en overwintert deels in de grond, vaak op een diepte van ongeveer dertig centimeter waar de temperatuur stabieler is.

Vloog een koningin van de Aziatische hoornaar in de tuin?
Marjolein Prinsen zag een Aziatische hoornaar in haar tuin. Ze weet niet of het een koningin is en stuurde mij een foto. Ten tweede wilde ze graag iets meer weten over deze soort. Om te beginnen, dit is inderdaad een koningin. Dan vraag twee: wat meer willen weten over de soort is wat lastiger. Het begint al met de naam. Tot voor kort werd de soort Aziatische hoornaar genoemd, maar veel tekst die daarbij gemeld wordt slaat wellicht op een ander soort hoornaar, die in ons land nog niet te zien is. Vandaar dat men nu unaniem heeft besloten om naast de soort Europese hoornaar de nieuweling geelpoothoornaar te noemen. Dit heeft men besloten omdat de andere naam grote onduidelijkheid heeft geschept. Dit omdat in Europa meerdere Aziatische hoornaarsoorten voorkomen. 

In ons land is er maar één die zich hier heeft gevestigd en dat is de geelpoothoornaar. Vaak lees je dat geelpoothoornaars agressieve reuzenwespen zijn, klopt dat? Geelpoothoornaars zijn inderdaad groter dan onze inheemse wespen, zoals de gewone wesp en de Duitse wesp. Ze zijn echter kleiner dan onze Europese hoornaar. Deze hoornaar is 2,5 centimeter groot en de geelpoothoornaar twee centimeter. De vergissing zit hem in het feit dat veel mensen verhalen lezen over de Aziatische reuzenhoornaar, die 4,5 centimeter groot is, en door de verwarring door het woord Aziatisch denken dat het gaat om de geelpoothoornaar. Wil je nog meer lezen over de geelpoothoornaar, dan is dit een heel mooie link. 

Twee kleine diertjes ontdekt, wat zijn hun namen?
Ook Mylène van der Nagel heeft twee vragen voor mij. Zij kwam twee onbekende diertjes tegen en wil graag weten met wie ze van doen heeft gehad. 
Nummer 1 was een spin die zich in de gieter verstopt had. De spin is een valse wolfspin. De foto laat duidelijk zien dat de spin mooi lichtbruin van kleur is en donkerbruine vlekken heeft. Daarnaast is het kopborststuk voorzien van een mooie tekening. Vrouwtjes van de valse wolfspin kunnen maximaal twee centimeter groot worden, mannetjes maar dertien millimeter. Valse wolfspinnen komen van oorsprong niet hier vandaan, maar uit het gebied rond de Middellandse Zee.

Nummer twee is een kielsprietloopkever, maar welke soort precies is niet op basis van de foto vast te leggen. Kielsprietloopkevers zijn gestroomlijnde kevers met vaak koper-, groen- of zwartgekleurde lichamen. Wat nog meer opvalt, is de metaalachtige glans. Op de bodem zijn het nuttige, roofzuchtige loopkevers die snel jachtgedrag vertonen. De kielsprietloopkevers jagen overdag op insectenlarven en spinnen. De snelheid waarmee zij lopen is verrassend, want dat lopen gaat tot tien centimeter per seconde. Daarnaast kunnen deze prachtige kevers ook vliegen. De bekendste kielsprietloopkever is volgens mij de veelkleurige kielsprietloopkever.