Boswachter Frans Kapteijns deelt wekelijks zijn kennis van de natuur. Iedereen kan vragen insturen via [email protected]. Dit keer besteedt Frans onder meer aandacht aan dichte gaatjes in een insectenhotel, een hommel die de tong uitsteekt, een mooie boompuist op een dode boom en een mooie zandbijensoort. Deel een van deze Stuifmail is zaterdag al gepubliceerd. 

Waarom steekt een hommel haar tong uit?
Piet Plasmans stuurde mij een prachtige foto van een hommel. Wat hij zelf het mooist vindt is dat de hommel heel duidelijk de tong uitstak. Hij vermoedt dat het een jonge hommel was die vermoeid was van de vlucht. Volgens mij is dat niet zo. Het werkt bij hommels niet zoals bij mensen, dat ze hun tong uitsteken na een stevige activiteit. Hommels steken hun tong om andere redenen uit. De hommel die geland was op de steentjes in de tuin bij Piet, stak waarschijnlijk de tong uit om de omgeving te verkennen of om de omgeving te 'voelen'. Dit laatste noemt men dan sensorisch onderzoek. Wil je hier meer over weten, kijk dan eens op deze link.

Daarnaast steken hommels hun tong (zuigtong) vooral uit om voedsel te zoeken en vooral om nectar te drinken. Ook doen ze aan inbreken bij bloemen, want hommels hebben een korte tong en dan kunnen ze niet altijd bij de nectar onderin een diepe bloem komen. Maar daar hebben ze iets op bedacht: ze bijten dan een gaatje in de zijkant van de bloemkroon. Vervolgens steken ze daar de korte tong in om toch bij de nectar te komen. Dit noem je dan ook nectarroven. Heel bijzonder is - maar dat is bijna niet te zien - dat tijdens de vlucht de tong vaak naar achteren is gestrekt en onder hun lijfje wordt gehouden. 

Wat moet ik doen met de dichtgemaakte gaatjes in het insectenhotel?
Ella Theunisse stuurde mij een bericht waarin ze schrijft dat zij een insectenhotel heeft. Ze ontdekte dat alle bamboestokjes door de bijen worden dichtgemaakt. Dat is helemaal top! De diverse soorten vrouwtjesbijen, dan denk ik vooral aan de metselbijenfamilie, hebben dan hun werk gedaan. Kortom, het is dus heel goed nieuws en het insectenhotel van Ella is goed gebruikt. De vrouwtjes hebben namelijk hun eitjes/broed gelegd en de gangen op het einde goed dichtgemetseld met leem, modder of bladeren. Binnen in zo’n gangetje of pijpje liggen dan verschillende eitjes. Dit kunnen er meerdere achter elkaar zijn. Vaak variërend van drie tot wel tien eitjes, afhankelijk van de lengte van de gang en de bijensoort. Hoe doet zo’n bij dat, is dan de vraag? Meestal begint zo’n bij achterin de gang een broedcel te maken. Daarin legt ze één eitje op een voorraadje stuifmeel en soms nectar. Ze sluit die eerste broedcel af met een wandje van modder of bladeren en begint dan aan haar tweede broedcel enzovoort. Later, in het voorjaar, komen de larven van die insecten uit hun pop gekropen en dan eten ze het voedsel op. Vrouwtjesbijen leggen de eitjes ook nog in een bepaalde volgorde. Ze leggen vaak eerst de eitjes (dus achteraan in het pijpje) waar vrouwtjes uitkomen en daarna de eitjes voor mannetjes. Die liggen dus dichter bij de uitgang. De gaatjes blijven vaak heel de winter tot in het voorjaar dicht, totdat de nieuwe generatie bijen uitvliegt.

Je moet deze dichtgemaakte gaatjes dus niet openmaken. Laat de gesloten gaatjes met rust; de larven hebben rust nodig om zich te ontwikkelen. Maar heb je problemen met koolmezen en ander boefjes, plaats dan eventueel kippengaas voor het hotel om te voorkomen die vogels de larven opeten. 

Wat zat er op de omgewaaide boom?
Corry Haans vond iets bijzonders op de stam van een omgewaaide boom. Zij vroeg zich af wat het is. Op die foto zie je een witte bol en als je goed kijkt, zie je dat de bol geen gladde buitenkant heeft. We hebben hier te maken met een schimmel, die de naam boompuist draagt. Boompuisten zijn vruchtlichamen van een schimmelsoort uit de familie van de dacryobolaceae waartoe bijvoorbeeld ook de asgrauwe kaaszwam (zie de foto hieronder) behoort. 

Is dit een zandbij? 
Rudy Nooijen denkt dat hij vorige zomer zandbijen in zijn stoep had. Hij stuurde mij in filmpje ter controle. Over de wereld gezien zijn er meer dan 1300 soorten die tot het geslacht zandbij horen. Daarmee is dit een van de grootste bijengeslachten. Op zijn filmpje zie ik inderdaad een zandbij, maar geen gewone zandbij. Volgens mij is dit de witbaardzandbij. 

Deze soort komt vrij algemeen voor in ons land, maar is minder bekend dan de grijze zandbij, zie de foto hieronder.

Vrouwtjes van deze soort worden twaalf millimeter lang en zijn aanwezig van maart tot en met juli. De piek is begin mei, dat zijn dan de vrouwtjes. De witbaardzandbijen leven, net zoals de meeste zandbijen, in nesten die zij zelf graven in zand zonder begroeiing. Soms liggen er heel veel nesten bij elkaar, maar het zijn allemaal individuele nesten. Zoiets mag je dan ook geen kolonie noemen. De nesten worden, ook als de ingang onder het zand verdwijnt, door geursporen teruggevonden. De witbaardzandbijen  vinden hun voedsel vooral bij wilgenbomen. Dan gaan ze zelfs zover dat ze zo’n vijfhonderd meter van het nest af zijn. In hun nest maken ze kleine cellen, waar een bal stuifmeel gemengd met nectar in wordt gelegd. Op die bal wordt een eitje gelegd, waarna de cel wordt afgedicht. 

Rubriek mooie foto’s
In de rubriek mooie foto's dit keer een foto die gemaakt is door Marianne Wijten. Zij legde een bruine kiekendief vast tijdens de vlucht. Je ziet duidelijk in de poten nestmateriaal voor de nakomelingen.

Natuurtip
Zondag 19 april kun je van halfzeven tot halfnegen 's ochtends deelnemen aan een wandeling door de Pannenhoef. Kom jij vroeg uit de veren om onze zomervogels welkom te heten? April is niet alleen de maand dat bomen, planten en struiken weer frisgroen kleuren, ook zijn bijna alle zomervogels teruggekeerd vanuit hun winterverblijf.

Wandel mee tijdens deze wandeling voor vroege vogels! De fitis, tuinfluiter, kneu, grasmus en boompieper zijn volop aanwezig! Bij het herkennen van de vele soorten stand- en zomervogels die de Pannenhoef bevolken, is ons gehoor een onmisbare schakel. Daarom zullen we extra aandacht besteden aan het herkennen van vogels qua geluid en gezang.

Meer informatie
•    Aanmelden is verplicht en kan via deze link.
•    Vertrekpunt is de Zwarte Schuur.
•    Landgoed Pannenhoef is autovrij, parkeer op één van de parkeerplaatsen aan de rand van het gebied. De wandelroute naar de Zwarte Schuur is vanaf de parkeerplaatsen bewegwijzerd, zie deze link.
•    Aan de wandeling zijn geen kosten verbonden.
•    Trek stevige wandelschoenen aan.
•    Draag kleren die passen bij het weer.
•    Controleer jezelf achteraf altijd op teken.