Een groot gapend gat van ruim anderhalve meter diep. Dat is in 1956 te zien op het kerkhof in Den Haag waar NSB-leider Anton Mussert is begraven nadat hij tien jaar eerder werd geëxecuteerd. Nederland is in rep en roer. Zijn de botten verdwenen van dé landsverrader tijdens de Tweede Wereldoorlog?

Voor velen geldt Anton Mussert als zo’n beetje de verpersoonlijking van het kwaad. De man die de Duitsers tijdens de Tweede Wereldoorlog samen met de door hem opgerichte Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) meer dan de helpende hand toestak en als beloning de titel Leider van het Nederlandse volk mocht dragen.

Voor die tijd lijkt echter niets erop te duiden dat de in 1894 in Werkendam geboren zoon van een geliefd hoofdonderwijzer zo zou ontsporen. Hij is een stille jongen, beschouwt zijn vader als zijn beste vriend en heeft weinig tot geen vrienden, schrijft Auke Kok in het boek Mussert, reis naar het kwaad. Als hij naar de middelbare school gaat, verandert dat niet en weet hij die met veel moeite af te ronden.

Hij meldt zich als 18-jarige aan bij de marine, maar wordt afgewezen. Waarom blijft onduidelijk. Hij gaat studeren aan de Technische Universiteit en meldt zich daarna als student aan bij het leger. Maar een aandoening aan zijn nieren zorgt ervoor dat hij moet vertrekken.

Door zijn nieraandoening ontmoet hij zijn vrouw. Dat is de halfzus van zijn moeder, zijn tante dus, die voor hem gaat zorgen. Ze trouwen tot groot verdriet van de familie in 1917. Anton is dan 23, Rie 41. Ze blijven tot zijn dood bij elkaar, al bedriegt hij haar later met zijn 30 jaar jongere achternichtje Marietje. Hij houdt het graag binnen de familie, zullen we maar zeggen.

Mussert rondt zijn studie af, gaat als architect aan de slag bij Rijkswaterstaat en stapt over naar de provincie Utrecht. Hij bulkt van ambitie, maakt naam als ontwerper van bruggen en sluizen en sluit zelfs vriendschap met een Joodse collega.

Maar alles verandert als hij in 1931 de NSB opricht en in de loop der jaren steeds verder richting het fascisme en Jodenvervolging opschuift en tijdens de Tweede Wereldoorlog openlijk samenwerkt met de Duitsers. Na een proces van een jaar krijgt hij de doodstraf en wordt op 7 mei 1946 in de duinen bij Den Haag doodgeschoten.

Om te voorkomen dat zijn laatste rustplaats in Den Haag een bedevaartsoord wordt, belandt zijn lichaam samen met andere geëxecuteerde landverraders in een massagraf. En juist op die plek gaapt in 1956 dus een groot gat.

In rechtse kringen wordt gesproken over Operatie Wolfsangel: het opgraven en herbegraven van de ‘Grote Leider’. En dat zou gelukt zijn. Het lichaam van Mussert is overgebracht naar de tuin van een oud-strijder en later opnieuw verplaatst en herbegraven in Vlaanderen, vertelt een extreemrechtse Belg in 2004 tegen TweeVandaag. Waar, dat geheim zegt hij mee te nemen in zijn graf.

Jan Meyers, die in 1984 een biografie schreef over Mussert, zegt tijdens de uitzending van het actualiteitenprogramma te denken dat het verhaal authentiek is. Zou het dan echt verdwenen zijn? Een woordvoerder van de gemeente laat echter weten dat Mussert nooit het kerkhof heeft verlaten en het graf in 1956 zoals gepland is geruimd. Zijn overblijfselen zijn daarna uitgestrooid op het knekelveld van de begraafplaats. En daarmee blijft het voor altijd een mysterie wat er echt is gebeurd.