Noodkreet uit Brabantse muziekwereld: 'We missen hele generatie muzikanten'
Het Breda Jazz Festival draait dit jaar niet alleen om vrolijke noten, maar ook om de toekomst van de muziek. Want achter de jazzklanken schuilt een groeiend probleem: steeds minder jongeren kiezen voor een instrument als trompet, trombone of saxofoon. In Brabant luiden docenten, muzikanten en dirigenten daarom de noodklok: "Het wordt structureel alleen maar minder."
"Het is echt zorgwekkend", zegt de Bredase dirigent Daan Bogers van het Brabants Jeugd Jazz Orkest. "Als je nu een trompettist, trombonist of saxofonist nodig hebt, kun je lang zoeken. Je vindt ze bijna niet meer."
Bogers ziet het probleem dagelijks. Waar vroeger jonge muzikanten via audities moesten knokken voor een plekje, zijn er nu gaten in de bezetting van big bands en orkesten. En dat is geen incident, maar een trend. "Het is niet even een dipje", zegt hij. "Het is stabiel slecht en wordt alleen maar minder."
"Ik heb hier op school niet één trompettist rondlopen."
Ook muziekdocent en trompettist Paul Luijkx herkent dat beeld. Hij geeft al meer dan dertig jaar les in het middelbaar onderwijs in Breda en zag de verandering langzaam maar zeker inzetten. "Toen ik begon, had ik op school een complete bigband", vertelt hij. "Vier trompetten, vier trombones, alles erop en eraan. Nu heb ik niet eens één trompettist rondlopen op school. Dat zegt genoeg."
Volgens beide muzikanten ligt de oorzaak diep. Muziekonderwijs is minder toegankelijk geworden door forse bezuinigingen van de overheid en stijgende kosten. "Het is voor veel ouders gewoon te duur", zegt Luijkx. "Een instrument, lessen… dat loopt snel op."
Daarnaast is er ook een andere realiteit: jongeren hebben meer keuzes dan ooit. Ze spelen bijvoorbeeld vaak liever met hun telefoon dan op een instrument. "En je hebt de mentaliteitsverandering", vult Bogers aan. "Jongeren willen alles snel en zijn minder vaak bereid om in een lang traject aan iets te werken. Maar het duurt even voordat je goed genoeg bent om in een orkest of band mee te spelen en het echt leuk wordt."
"Als je wilt dat Jazz blijft bestaan, moet je daar nu in investeren."
Het tij moet gekeerd worden en daarom zet bijvoorbeeld het Breda Jazz Festival dit jaar weer nadrukkelijk in op jeugd en jongeren. Schoolbands krijgen er een podium, er zijn educatieve projecten en er worden instrumenten ingezameld voor kinderen die er zelf geen kunnen betalen.
Volgens Bogers en Luijkx ligt daar ook de sleutel tot de oplossing. Muziekonderwijs moet weer toegankelijk worden. Betaalbaar, laagdrempelig en structureel. "Geen losse, afgebakende projectjes", legt Paul Luijkx uit. "Want een instrument spelen, leer je niet in drie maanden. Meer subsidie dus, ja."
Bogers is duidelijk: "Als we nu niets doen, dan wordt het straks echt een probleem om orkesten overeind te houden. Op de conservatoria zitten bijna geen Nederlandse studenten meer en het Nationaal Jeugd Orkest bestaat geloof ik nog maar voor derig procent uit Nederlanders. Dat is een teken aan de wand dat er wat moet gebeuren!"
Kijk hier wanneer Daan Bogers en Paul Luijkx met zijn leerlingen op Breda Jazz Festival staan.
De mindere aanwas in cijfers:
In Nederland staat HaFaBra (harmonie, fanfare, brassband) onder druk. Het aantal leden daalde van circa 140.000–160.000 rond 2005 naar ongeveer 114.000 in 2015, en ligt inmiddels rond de 100.000. Vooral de jeugdinstroom neemt sterk af, met schattingen van 30–50% minder jonge leden. Tegelijk blijft algemene muziekdeelname relatief stabiel, maar verschuift deze naar individuele en digitale vormen.
Bronnen: Koninklijke Nederlandse Muziek Organisatie, LKCA.
