Boswachter Frans Kapteijns deelt wekelijks zijn kennis van de natuur. Iedereen kan vragen insturen via [email protected]. Dit keer besteedt Frans onder meer aandacht aan een nachtvlinder, die verstopt als bruinblad achter een bloempot zat, een kleine spin met kaken waaraan gifklauwen zitten, een ontkiemend blad goed voor konijnen en mensen en een bijzonder fenomeen in dennen waar heksen misschien iets aan hebben. Deel twee van deze Stuifmail wordt zondagochtend gepubliceerd. 

De Stuifmailvraag:
Waarom zoemen muggen zo vervelend om je oren?

• Dat doen ze om aan te geven dat ze komen prikken
• Dat doen ze om via echolocatie de juiste plek te vinden om bloed te zuigen
• Dat doen ze om ons af te leiden van waar ze precies zijn
• Dat doen ze omdat zo snel met de vleugels slaan

Reacties graag naar [email protected]

De winnaar krijgt de eer, bloemzaad in een mooi juten zakje en een folder met veel informatie over Nationale Parken geschonken door het Van Gogh Nationaal Park.

Zondag tussen elf uur 's ochtends en twaalf uur 's middags hoor je het antwoord op Omroep Brabant radio.

Wat voor vlinder zat er verscholen achter de bloempot?
Willy Heeren dacht dat er achter een bloempot een bruin blad op de grond lag, maar toen ze dichterbij kwam, zag ze dat het een vlinder was. Ze wil dus graag weten wat de naam van die vlinder is. Op de foto die Willy stuurde, herkende ik meteen de nachtvlinder pauwoogpijlstaart. Dit is een nachtvlinder uit de prachtige pijlstaartenfamilie. Deze pauwoogpijlstaart, ook wel avondpauwoog genoemd, heeft die naam te danken aan de grote ronde vlekken die op ogen lijken, zie de foto hieronder.

Naast de oogvlekken op de vleugels, heeft de avondpauwoog de rest van de naam, avond, te danken aan het feit dat deze vlinder een nachtvlinder is. Daarnaast is er ook een dagvlinder, die overdag rondvliegt, met ogen op de achtervleugels. De naam hiervan is dan ook logischerwijs dagpauwoogvlinder. Pauwoogpijlstaarten kom je vooral tegen in de buurt van rivierbeddingen, moerassen en vochtig grasland. Rupsen van deze mooie nachtvlinder zie je vaak op wilgen, want daar bevindt zich het voedsel dat zij eten. Je ziet de rupsen vooral tussen juli en oktober. Als het buikje vol is, overwinteren deze rupsen als pop in de grond, onder of dichtbij wilgen.

Wat is dit voor een spin?
Lia Vorstenbosch kwam een spin tegen en vroeg mij om aan te geven wat voor spin het was. De spin zag er inderdaad wat vreemd uit en heeft de naam gewone mijnspin. Wat het diertje zo vreemd maakt, zijn de grote naar voren gerichte kaken met gifklauwen die parallel naast elkaar bewegen. Ze zien er op zo’n moment uit als kleine vogelspinnen. Dit klopt ook enigszins, want ze zijn verwant aan de vogelspin. In rust worden deze kaken en klauwen ingeklapt in de lengterichting van het lichaam. Kortom: het diertje dat Lia zag stond in de aanvalshouding.

Over het algemeen zijn gewone mijnspinnen van de familie van de mijnspinnen. Ze verbergen zich in zelfgemaakte ondergrondse schuilplaatsen. Overigens zijn het heel kleine spinnen, want het mannetje is maar negen millimeter groot en het vrouwtje vijftien millimeter. Vrouwtjes van de gewone mijnspin wonen in woonbuisjes. Na de paring legt ze daar ook haar eitjes in. Als de eitjes uitkomen, verlaten de jonkies de woonbuis en gaan ze ergens ander hun eigen woonbuisjes maken.

Wat voor een vlinder zat er in de ochtend op de muur?
Ellen Valks trof in de ochtend een vlinder aan en wilde graag weten welke vlinder het was. Daarnaast vraagt ze zich af waarmee de vlinder bedekt is. De vlinder die ze gespot heeft is een nachtvlinder met de mooie naam meriansborstel. Deze nachtvlinder is een grijsachtige soort met wat donkere tinten. De vleugels van vlinders lijken uit één stuk te bestaan, maar dat is niet zo; ze zijn bedekt met ontelbare microscopisch kleine schubben, vandaar ook de wetenschappelijke naam Lepidoptera en dat betekent schubvleugeligen. Deze schubjes liggen als dakpannen over elkaar en zorgen voor de kleur, tekening, bescherming en isolatie van de vleugels. Kortom; dat is de bedekking die Ellen zag. De nachtvlinder Meriansborstel valt dus nauwelijks op, maar de rups daarentegen des te meer, zie de foto hieronder.

Zoals je op deze foto kunt zien, zijn de rupsen prachtig van kleur. Het lichaam van deze rupsen kan groen, geel of licht oranjebruin zijn. Meestal overdekt met borsteltjes van fijne grijze haren, die op hun beurt weer op kleine wratjes staan. Op de segmenten een dichte geelachtig of zwartachtig grijze haarborstel op het midden van de rug. Dit weer gevolgd door een brede, fluweelzwarte dwarsband. Tenslotte staan op een paar segmenten een puntig uitlopende borstel van lange zwarte of rode haren. Kortom: een kleurenfestijn. Rupsen van de meriansborstel leven van meidoorn, sleedoorn, zomereik, berk en gecultiveerde fruitbomen. Je komt de rupsen vooral tegen van juli tot in oktober. De naam meriansborstel verwijst naar Maria Sibylla Merian, die leefde van het jaar 1647 tot 1717. Zij was naast entomoloog ook kunstenares. Met haar penselen - net zoals de borstels van de rups - legde ze de metamorfose van rups naar vlinder vast.

Een boom met uitschieters, maar welke soort boom is het?
Nel Janssen stuurde mij een foto van een mooie boom met uitschieters en ze wilde graag weten wat voor boom het is. Volgens mij is het een walnoot, die zijn/haar verse blaadjes laat zien. Op dat antwoord kom ik, omdat ik dat ontkiemende blad ook gezien heb vanuit mijn slaapkamerraam, want daar heb ik een walnotenboom staan. Oorspronkelijke komen walnoten, een andere naam is  okkernoten, voor in Zuidoost Europa en in Azië. Vanwege de eetbare vruchten van deze mooie soort  werden walnootbomen heel lang geleden naar onze streken gebracht. Doordat ik een walnootboom in mijn tuin heb staan, heb ik bijna geen last van muggen. Dit komt vermoedelijk door de specifieke geur van die boom. Die sterke aromatische geur valt meteen op en is nog beter te ruiken als je bijvoorbeeld een blad kneust. Wat misschien leuk is om te weten voor konijnenbezitters is dat vers of gedroogd walnootblad vaak gegeven wordt aan deze dieren als aanvullende voeding. Ook voor andere knaagdieren is dit een mooi extraatje. Ook voor de mens is walnootblad gezond, want het kan ondersteunend werken bij de spijsvertering en wordt soms ingezet om de eetlust te bevorderen. 

Wat voor vreemde takkenbos of miniboompje zit er in een grove den?
Marjan Keijzer zag een takkenbos, zie foto, in een grove den en ze vroeg zich af wat dat kon zijn. Vaak denken mensen dat het een nest is of een miniboompje, maar dat is het beide zeker niet. Overigens komt het woord miniboompje wel het dichtste bij, maar officieel heet zo’n vergroeiing een heksenbezem. De meeste mensen kennen het fenomeen heksenbezem in berken en meestal niet in dennenbomen. Toch kunnen daar wel degelijk ook heksenbezems in groeien. Feitelijk is zo’n heksenbezem een soort vergroeiing. Die vergroeiingen ontstaan door het toedoen van micro-organismen zoals schimmels, bacteriën of fytoplasma's. Zo’n schimmel (de sporen of spore enkelvoudig) infecteert een groeipunt (knop) in de boom. Door die infectie gaan de slapende knoppen plotseling massaal en ongecontroleerd uitlopen. Wat je dan als mens ziet, is een dichte kluwen van takjes dat lijkt op een bezem of een vogelnest.