In mei 1940 sloegen zo’n 60.000 inwoners van Breda op de vlucht uit angst voor het oprukkende Duitse leger. Het verhaal raakte daarna grotendeels in de vergetelheid. Historicus Sanne Stevens schrijft in haar boek 'Hoe een stad de benen nam' waarom dat verhaal nog altijd relevant is.

Stevens, zelf opgegroeid in Breda, kende het verhaal eerst niet, omdat haar familie de vlucht niet had meegemaakt. Toen een vriendin vertelde dat haar oma 'De Vlucht’ had meegemaakt, besloot Stevens zich erin te verdiepen. "Dat vond ik wel een intrigerende opmerking", vertelt ze op NPO Radio 1.

Haar onderzoek begon op Wikipedia, maar daar vond ze nauwelijks informatie. Daarom dook ze de archieven in, sprak ze met nabestaanden en verzamelde ze dagboeken, verslagen en persoonlijke herinneringen van mensen die de evacuatie hadden meegemaakt.

Op 10 mei 1940 viel Duitsland Nederland binnen en rukten Duitse troepen snel op richting Breda. Een dag later arriveerden Franse militairen in de stad, die Breda wilden gebruiken als verdedigingslinie tegen de Duitsers. “Die begonnen meteen ook een beetje paniek te zaaien”, vertelt Stevens. “Zo van: wij gaan het hier uitvechten in de straten, dus misschien is het handig als jullie even weggaan.”

Burgemeester
Volgens Stevens is nog altijd niet duidelijk wie uiteindelijk besloot tot evacuatie over te gaan. Wel speelt burgemeester Bartholomaeus van Slobbe een belangrijke rol in haar boek. De Bredase burgemeester had een militaire achtergrond en maakte zich al langer zorgen over het ontbreken van evacuatieplannen. “Ik ga ervan uit dat de burgemeester uiteindelijk wel de knoop heeft doorgehakt.”

Als bestemming voor de evacués werd Antwerpen aangewezen, vanwege de aanwezige verdedigingswerken en schuilkelders. Maar de wegen konden de enorme stroom van 60.000 mensen niet aan. "De straten zijn bijvoorbeeld in Breda heel krap om daar al die mensen op kwijt te kunnen. Dus dat loopt eigenlijk al vrij snel uit op chaos."

Grotendeels intact
De vluchtelingenstromen raakten opgesplitst en kwamen terecht in bombardementen en gevechten. Sommigen kwamen zelfs terecht in Zuid-Frankrijk. "Ze vluchtten van het oorlogsgeweld weg, maar het haalde hen in." Er vielen 114 doden.

Bij terugkomst bleek Breda grotendeels intact. De stad was zonder veel strijd ingenomen door de Duitsers, mede doordat vrijwel iedereen was vertrokken. Veel inwoners vroegen zich achteraf af of de evacuatie wel nodig was geweest. Stevens begrijpt die boosheid, al merkt ze op dat de schuld vaak bij de burgemeester of de Fransen werd gelegd. "En absoluut niet bij de Duitsers die op 10 mei dachten: dit is van ons."

Uit haar gesprekken bleek dat de mensen die de evacuatie hebben meegemaakt, zelf de vergelijking maken met de hedendaagse vluchtelingen. "Toen dacht ik: als zij die link zelf leggen, dan kan ik die eigenlijk niet níét benoemen." Volgens Stevens is het onderwerp daarom actueler dan ooit. "Er zijn nog nooit zoveel mensen op de vlucht geweest sinds de Tweede Wereldoorlog als nu."