Jonge mantelzorgers vaak onzichtbaar op school: 'Ik help mijn oma' in Breda

Een oma die niet meer kan lopen. Een moeder die ziek is. Of ouders die geen Nederlands spreken, waardoor een kind moet vertalen bij de dokter. Op basisschool KBS De Zandberg in Breda ontdekken leerlingen deze week dat mantelzorg veel dichterbij is dan ze denken. "Je kan niet aan iemand zien dat die het thuis moeilijk heeft." 

In groep 8 van KBS De Zandberg vraagt meester Arne Stallen wie er thuis weleens voor iemand zorgt. Eerst blijft het stil. Daarna gaan langzaam handen omhoog.

Een leerling vertelt dat zijn oma een kunstheup heeft en na een val bijna niets meer zelf kan doen. "Dan moet ik haar helpen met spullen halen, want ze kan de trap niet meer op." Een ander kind, de 11-jarige Erdem, vertelt dat hij vaak meegaat naar de huisarts om te vertalen voor zijn vader en oma. "Dan zegt mijn vader iets en dan zeg ik het tegen de dokter."

De les is onderdeel van een nieuw lespakket van BredaMantelzorg over jonge mantelzorgers. Volgens coördinator Saskia Wagenmakers is één op de vier kinderen in Nederland jonge mantelzorger, vaak zonder dat ze zichzelf zo noemen. "Kinderen weten het vaak niet van zichzelf", vertelt ze. "Klasgenoten weten het niet van elkaar. En soms weten docenten het ook niet."

Met stellingen, quizvragen en praktijkverhalen proberen docenten het onderwerp bespreekbaar te maken. Want mantelzorg gaat volgens Wagenmakers verder dan een keer de vaatwasser uitruimen.

"Het gaat om kinderen die opgroeien in een zorgsituatie", vervolgt ze. "Bijvoorbeeld een ouder met MS, een broer met een beperking of een opa of oma die intensieve zorg nodig heeft. Sommige kinderen maken zich voortdurend zorgen of moeten thuis rekening houden met de situatie."

BredaMantelzorg ontwikkelde een lesmethode voor groep 7 en 8 van basisscholen met als doel bewustwording en hulp. Op KBS De Zandberg werd een proefles gehouden waar de kinderen opvallend open waren. Sommigen vertellen dat ze minder kunnen afspreken met vrienden, omdat ze thuis moeten helpen of omdat het thuis rustig moet blijven.

Ook docent Arne Stallen merkt dat er verhalen boven tafel komen die hij nog niet kende. "Van sommige kinderen wist ik het enigszins, maar andere verhalen verrasten me echt. Dan merk je hoe belangrijk het is om hier het gesprek over te voeren."

De leerkracht merkt ook hoe moeilijk jonge mantelzorgers soms te herkennen zijn. Kinderen kunnen moe zijn in de klas, zich slecht concentreren of vaker afwezig zijn, zonder dat iemand weet dat er thuis iets speelt.

Een andere leerling, de 12-jarige Mees, zegt dat hij door de les anders naar klasgenoten kijkt. "Ik wist niet dat je op vierjarige leeftijd al mantelzorger kon zijn", vertelt hij. "En je kan ook niet zomaar zien aan iemand dat die het moeilijk heeft."

Volgens BredaMantelzorg is vroeg signaleren belangrijk, omdat langdurige zorgverantwoordelijkheid op jonge leeftijd later problemen kan veroorzaken. Denk aan stress, overbelasting, of schooluitval.

Daarom richt het lespakket zich niet alleen op herkenning, maar ook op begrip in de klas. "Als kinderen begrijpen waarom een klasgenoot soms niet mee kan spelen of zich zorgen maakt, ontstaat er meer begrip onderling", zegt coördinator Wagenmakers.

De proefles in Breda is bedoeld om het materiaal verder te verbeteren voordat het breder wordt ingezet. Maar één conclusie trekken docent en organisatie nu al: kinderen herkennen veel meer uit hun eigen leven dan volwassenen vaak denken.

En soms begint dat inzicht met een simpele vraag in de klas: voor wie zorg jij eigenlijk thuis?