Juist groene nieuwbouwwijk heter dan gedacht: 'Moeten de zon beter weren' in Rosmalen

Binnen één stad kan de temperatuur per wijk enorm verschillen. Wie denkt dat een moderne nieuwbouwwijk automatisch koeler is dan een versteende binnenstad, heeft het mis. Juist in relatief nieuwe Vinex-wijken zoals Grasrijk in Eindhoven, Dijkstraten in Best, de Groote Wielen in Rosmalen en Stepekolk in Helmond loopt de gevoelstemperatuur soms zelfs hoger op dan in stadscentra. 

Steen houdt warmte vast, dat is waarom al jaren wordt opgeroepen om tegels uit je tuin te wippen. Nieuwe wijken worden daarom ontworpen met grasvelden, bomen, waterpartijen en brede straten. Toch blijkt in de praktijk dat het in die wijken relatief heet aanvoelt.

Volgens Bert Blocken, professor aerodynamica aan de Heriot-Watt University in Schotland, bepalen verschillende factoren hoe warm een wijk uiteindelijk wordt. Het creëren van schaduw steekt daar met kop en schouders bovenuit, blijkt uit groot Nederlands onderzoek uit 2010, waarbij hij betrokken was. Het advies van eerder deze week om zonwering búíten op te hangen verbaast hem niets.

Dat belang van schaduw om het hoofd koel te houden, geldt volgens Blocken niet alleen voor woningen, maar voor hele wijken. Dat verklaart zelfs waarom de binnenstad soms minder heet aanvoelt dan een ruim opgezette nieuwbouwwijk. Hoewel het centrum bekendstaat als hitte-eiland door alle stenen en het asfalt, zorgen hoge gebouwen en smalle straten wél voor schaduw. Nieuwbouwwijken hebben dan wel veel groen, maar door de open opzet en jonge bomen met kleine kronen heeft de zon vrij spel. "Ja, groen is belangrijk", zegt Blocken, "maar het weren van de zon spant de kroon bij de strijd tegen de hitte."

Dat merken inwoners van de jarenzeventigwijk Sparrenburg in Rosmalen: "Er is veel ruimte, maar bijna alles wordt bedekt door bomen, als een natuurlijke parasol met ventilatie", zegt wijkbewoner Maarten Pinxten. Ook Mandy Waasdorp vindt het zelfs op de heetste dag van het jaar niet erg om buiten te zijn: "Door de vele schaduw kan ik makkelijk met de hond buiten wandelen." Een andere wijkbewoner komt regelmatig in de Groote Wielen, een nieuwbouwwijk verderop. "Een open wijk met veel bestrating, ik merk gewoon dat het daar een paar graden warmer is." Frodo Kuipers is zelfs lekker in de tuin aan het werk: "In de schaduw scheelt het echt tien graden, ik zou gemeenten adviseren overal hoge bomen te planten." 

Groene struiken en bomen hebben nóg een rol, zegt Blocken. "Bomen en struiken die in goede staat zijn, verdampen veel water. Om te kunnen verdampen heeft water veel warmte nodig. Dat wordt onttrokken uit de lucht en zo koelt dat verdampingsproces de lucht dus af." Grote bomen hebben op die manier hetzelfde effect als tien airco's, stelt de professor. 

Veel van die kennis is niet nieuw, toch ziet Blocken dat de bouwsector de conclusies maar mondjesmaat toepast. "De bouw is een traditionele sector. Wetenschappelijke inzichten worden niet altijd snel overgenomen. Eigenlijk luisteren bouwers nog te weinig naar bouwfysici en klimaatdeskundigen."

In Zuid-Europese landen zijn fonteinen en fijne watersproeiers veel gewoner. “Dat kennen we vooral van festivals. Veel mensen denken dat ze bedoeld zijn om de mensen nat te maken, maar de vochtdeeltjes onttrekken vooral warmte uit de lucht en zorgt daarmee ook voor koelere mensen", grinnikt Blocken. Ook in woonwijken kunnen vernevelaars of fonteintjes helpen, zeker als er geen plas of rivier dichtbij is. "Vernevelaars moeten wel altijd door professionals worden geïnstalleerd."

Ook de manier waarop de huizen gebouwd zijn maakt uit, benadrukt Blocken. "Nieuwe wijken hebben betere thermische isolatie in de gevels, daken en vloeren. Heel goed in de winter, want dan gaat de warmte minder snel naar buiten. In de zomer betekent dit dat de warmte die naar binnen komt via de grote ramen vervolgens gevangen zit."

Die warmte wordt dan aan de woning onttrokken met apparatuur, zoals airco's. "Maar die blazen weer warme lucht uit, waardoor de wijk meer kan opwarmen. Dat gaat in cirkeltjes rond, want als de wijk warmer wordt, moeten die airco's harder werken. Het zou beter zijn als we dit op een natuurlijke manier kunnen oplossen." Dat vindt ook Sparrenburgbewoner Mandy: "Door de bomen is het hier van nature een stuk koeler, ik heb geen airco nodig."