Waarom dieren niet schrikken van noodweer, boswachter Frans legt het uit
Nesten die uit bomen zijn gewaaid, afgebroken takken en omgevallen bomen: na een zware storm als die van zaterdagnacht lijkt de natuur flink toegetakeld. Toch is de impact op wilde dieren minder groot dan misschien gedacht. “De dieren wisten allang dat deze storm eraan zat te komen”, weet boswachter Frans Kapteijns.
Mensen slepen bij het zien van donkere wolken snel hun tuinkussens binnen en sluiten de ramen, maar lang voor de eerste donkere wolken zich samenpakken, is de natuur al bezig met haar eigen voorbereiding, vertelt boswachter Frans.
Waarschuwingssysteem
Wetenschappers denken dat de dieren veranderingen in luchtdruk, luchtvochtigheid en elektrische lading in de atmosfeer waarnemen. "Dieren voelen dus ruim van tevoren dat er slecht weer aankomt", merkt Frans. "Konijnen verdwijnen hun burcht in, reeën zoeken een beschutte plek diep in het bos en hazen drukken zich plat tegen de grond achter een graspol of verhoging", legt Frans uit.
Dat wil niet zeggen dat alle dieren per se ongeschonden uit een storm komen, maar het vergroot de kansen wel: "Als een boom omvalt waar een steenmarter nog in zit, kan hij gewond raken. Maar dat zijn toevalligheden. Ze voelen een storm aankomen, alleen niet welke boom straks omwaait." Ook jonge vogels die nog niet uit het nestje kunnen vluchten, kunnen met nest en al uit een boom waaien.
Jonkies lopen het meeste risico
Voor de meeste vogels komt de storm op een gunstig moment: "De meeste jongen zijn al uitgevlogen of weten hoe ze met de ouders mee kunnen vluchten voor het noodweer. De tweede leg hebben de meeste vogels pas eind juli." Voor ooievaars ligt dat anders. Hun enorme nesten liggen hoog boven de grond en kunnen honderden kilo's wegen. "Als zo’n nest omwaait, gaan jongen onvermijdelijk mee naar beneden.”
Valt een jonkie toch uit een nest, zullen de meeste oudervogels het dier alsnog zo goed mogelijk proberen te verzorgen. "Maar ze zijn wel een makkelijkere prooi voor roofdieren, zoals huiskatten."
Sterke storm, sterk bos
Hoewel een storm voor mensen vooral schade betekent, is dat in het bos een ander verhaal. Stormen horen volgens Frans bij het natuurlijke onderhoud van het bos. "Vooral in de herfst en het voorjaar helpen stormen bomen om dode takken kwijt te raken." Bij een zomerstorm breken ook gezonde, groene takken af. "Dat is jammer, maar meestal niet echt schadelijk."
Een boom die volledig omwaait, had vaak al een zwakke plek. "Denk aan een slecht wortelstelsel of aantasting door schimmels. Een gezonde boom is ongelooflijk sterk." Bovendien zorgt een omgevallen boom voor nieuw leven. Er komt meer zonlicht op de bosbodem, jonge bomen krijgen ruimte en het dode hout wordt een thuis voor insecten, schimmels, vogels en kleine zoogdieren.
Veranderingen in gedrag
Paniek zie je volgens Frans nauwelijks bij wilde dieren. "Voor hen hoort een storm gewoon bij het leven. Ze zoeken dekking en wachten af." Dat verschil merk je goed bij huiskatten en honden. Omdat die binnenshuis leven, zijn ze minder gewend aan signalen uit de natuur. "Ze schrikken pas van de eerste bliksem of donderslag, voelden die niet van tevoren aankomen, en worden bang."
Bij sommige honden merk je wel iets van dat instinct: ze worden al onrustig voor de onweer begint. "Ze voelen de veranderingen wel degelijk aankomen", zegt Frans. "Maar een wilde hond of wolf wordt niet onrustig en raakt zeker niet in paniek, die zoekt gewoon een veilige plek op."