Excuses voor gedwongen afstand van kinderen: 'Dit had nooit mogen gebeuren' in Brabant

Na tientallen jaren heeft de Nederlandse overheid formeel excuses aangeboden aan vrouwen die ongehuwd zwanger waren. Onder zware druk moesten zij afstand doen van hun kinderen. Staatssecretaris Claudia van Bruggen (Rechtsbescherming) sprak donderdag namens het kabinet de excuses uit tegenover zo'n driehonderd gedupeerden in Den Haag. Onder hen waren ook Erik, José en Eugénie, die alle drie een geschiedenis hebben met Moederheil in Breda.

Het weghalen van kinderen bij hun moeders gebeurde tot in de jaren tachtig in Moederheil in Breda en Huize De Bocht in Goirle. Er werd gedacht dat jonge meisjes die ongehuwd zwanger werden niet voor hun kinderen konden zorgen. Het werd gezien als een grote schande.

Onder grote druk tekenden vrouwen afstandsverklaringen, waarvan later bleek dat die helemaal niet rechtsgeldig waren. De kinderbescherming haalde kinderen weg bij hun moeders. Ook contact met de vaders werd onmogelijk gemaakt. Psychiaters zeiden dat de vrouwen labiel waren en niet voor hun kinderen konden zorgen. Zelfs rechters werkten mee aan gedwongen adopties.

Staatssecretaris Claudia van Bruggen stond in haar toespraak uitgebreid stil bij het leed dat hierdoor is veroorzaakt. Dat zeker dertigduizend moeders en kinderen in Nederland trof. "Ik schaam me ervoor dat jullie dit is overkomen. Het was goed geweest als de overheid meer had gedaan, meer naar jullie had omgekeken, maar in plaats daarvan heeft zij steken laten vallen. Daar bied ik namens het hele kabinet nadrukkelijk excuses voor aan."

Eugénie van Waesberghe schreef in 2020 het boek 'Zwartboek adoptie', over gedwongen adopties in huizen zoals Moederheil in Breda. Ze werd zelf geboren in Moederheil en vervolgens ter adoptie afgestaan aan een Bredase familie. De woorden van de staatssecretaris maakten indruk op haar. "Ik vond het vooral heel belangrijk dat het zo zorgvuldig werd verteld dat ik het echt in ontvangst kon nemen."

De woorden van de bewindsvrouw waren volgens Eugénie geloofwaardig. "Ik geloofde het vooral op het moment dat ze zei: 'Dit had nooit mogen gebeuren'. Daar heb ik een goed gevoel over." Volgens Eugénie zijn de excuses een voorwaarde om verder te kunnen in het verwerkingsproces. De Bredase nam de excuses ook in ontvangst namens haar vier ouders, die daar niet meer bij konden zijn.

José de Vos-Redering zat donderdag ook in de zaal van theater Amare in Den Haag. Ze ging er met een goed gevoel, maar wel met wat kriebels in haar buik naartoe. José moest, nadat ze in de jaren zestig van de vorige eeuw ongewild zwanger was geraakt, haar zoon Erik na zes maanden achterlaten in Moederheil in Breda. Hij werd ter adoptie afgestaan. Vijftien jaar geleden zagen ze elkaar weer terug. Moeder en zoon namen donderdag samen de excuses in ontvangst.

Ze vond het een emotionele dag. "Het raakte mij zeer. Ik vind het fijn dat er excuses zijn aangeboden." Erik vond de woorden van de staatssecretaris aan de koude kant. Een zakelijk feitenrelaas: "Maar het was een herkenbaar verhaal. Goed dat ze noemde dat ook de afgestane kinderen daarbij horen. Alleen miste ze een belangrijke groep. En dat zijn de andere kinderen van afstandsmoeders."

Erik doelt daarmee op kinderen die afstandsmoeders later kregen. Zij groeiden op in gezinnen die vaak nog altijd werden beïnvloed door het gedwongen afstaan van een kind. Zo kreeg José na Erik nog een dochter met haar huidige man. "Daar wordt nooit aandacht aan besteed, er wordt nooit naar gevraagd", zegt José.

Staatssecretaris van Bruggen zegde toe dat de excuses het begin zijn van meer maatregelen die voor erkenning en herstel zorgen, zoals bijvoorbeeld het inzage geven in dossiers. Binnen een week stuurt ze hierover een brief aan de Tweede Kamer.