Honingbijen en hommels werken als ventilator, Frans vertelt er meer over
Boswachter Frans Kapteijns deelt wekelijks zijn kennis van de natuur. Iedereen kan vragen insturen via [email protected]. Dit keer besteedt Frans onder meer aandacht aan een supermooie, spierwitte gestippelde mot, een vlinder op de garagedeur en een groot zwart rupsachtig ding. Deel twee van deze Stuifmail wordt zondagochtend gepubliceerd.
Stuifmailvraag nummer 12:
Welke bessensoort kwam oorspronkelijk niet voor in ons land:
A. Aalbes
B. Blauwe bes
C. Kruisbes
D. Vlierbes
Graag je antwoord sturen naar [email protected]. De winnaar krijgt de eer en het mooie kwartetspel 'Parels van de nationale parken' geschonken door het Van Gogh Nationaal Park. Zondag tussen elf uur 's ochtends en twaalf uur 's middags hoor je het antwoord.
Waarom wapperen hommels of honingbijen met hun vleugels bij het nest?
Maikel van Keulen schreef mij over 'een nest hommels of bijen' in zijn tuin. Hij zag iets vreemds gebeuren bij het nest. Het woord hommels is goed gekozen, maar het woord bijen is fout. Dit moet zijn 'honingbijen'. Er is dan ook veel verwarring over de naam bijen bij heel veel mensen. Het woord bijen slaat namelijk op 360 verschillende bijensoorten en er is maar één honingbij. De grote groep andere bijen leeft meestal solitair en bouwt dus geen grote nesten. Dit doen hommels en honingbijen wel.
Maikel heeft daarnaast een leuke vraag. Hij ziet dat er steeds een stel van die insecten voor de ingang wappert met de vleugels. Hij zag dit verschijnsel op 29 juni en hij dacht dat dit gebeurde om het nest te verkoelen. Dat heeft Maikel goed gezien, want honingbijen en hommels gebruiken hun vleugels als ventilator. Daarmee creëren ze een koele luchtstroom zodat het nest van binnen op een ideale temperatuur blijft van zo'n 35 graden. Maar dat niet alleen. Dankzij die wapperende vleugels wordt het ook overtollig vocht uit het binnen gebrachte nectar verdampt.
Je snapt meteen dat er twee ploegen wapperende honingbijen of hommels actief moeten zijn. De buitenste dieren, die bij de nestingang, wapperen de warme lucht en het vocht naar buiten. Maar binnen in het nest of de de kast blaast een ander team juist verse lucht naar binnen. Bij de temperaturen van vorige week haalt een derde ploeg honingbijen en hommels water, wat ze verspreiden over de raten en wapperen er met hun vleugels overheen om een krachtige verdampingskoeling te krijgen. Wat een teamwerk!
Rectificatie
Bianca Oerlemans stuurde mij bovenstaande foto van een vogel met onder meer veel witte veren. Zij dacht aan een huismus en dat dacht ik ook, maar dan een met leucisme (zie de Stuifmail van vorig weekend). Ook diverse apps gaven aan dat het zou gaan om een huismus, dus ging ik er vanuit dat dit klopte. Helaas blijkt dit niet zo te zijn. Gelukkig benaderden veel kanarieliefhebbers me en zij gaven aan dat dit een bonte kanarie is. Bij deze dus rechtgezet! Dank voor de vele reacties. Waarschijnlijk ga ik over kanaries en de kweekkanaries nog een podcast maken.
Wat is de naam van deze nachtvlinder?
Yvonne van der Heijden zag in Nistelrode een supermooie, spierwitte gestippelde mot (haar woorden) op het horgordijn van de achterdeur. Ze wil graag weten welk dier het is. Zelf gebruik ik het woord mot niet vaak. Voor veel mensen is dit een beetje een negatief woord, vandaar. Officieel kennen we in ons land nachtvlinders (motten) en dagvlinders. Om het lastiger te maken hebben we ook dagactieve nachtvlinders, zoals de kolibrievlinder, zie de foto hieronder.
De mooie nachtvlinder die door Yvonne werd gespot, is de gestippelde houtvlinder. Opvallend zijn de zes zwarte vlekken op het borststuk. Deze mooie vlinder is een nachtactieve nachtvlinder en behoort tot de familie van de houtboorders. Rupsen van de gestippelde houtvlinder boren zich in takken of stammen van jonge bomen en leven daar dan twee tot drie jaar. Op het laatst bouwen deze rupsen een met fijn spinsel bedekte popkamer. Uit die pop komt in het voorjaar een rups gekropen. Je kunt rupsen van de gestippelde houtvlinder vaak vinden in jonge appelbomen en jonge sporkehoutstruiken maar ook in jonge beukenbomen of de gewone es.
Wat is de naam van de vlinder op de garagedeur?
Jan Schrauwen zag een vlinder op de garagedeur en maakte een foto daarvan. Volgens mij is deze vlinder een nachtvlinder, de naam is zwart weeskind. Het zwart weeskind heeft zich pas deze eeuw verspreid in ons land. In de vorige eeuw was deze nachtvlinder eigenlijk alleen te vinden in Limburg. Het is een van de grootste nachtvlinders van de uilenfamilie, zie de foto hieronder met open vleugels.
Die uilenfamilie heeft vermoedelijk de naam te danken aan het feit dat dit forse vlinders zijn met bruine bovenvleugels. Een beetje zoals uilen eruit zien. De meest bekende in de uilenfamilie is de huismoeder.
De naam weeskind verwijst vermoedelijk naar de weeskindermeisjes in Amsterdam, die de kleuren van Amsterdam in hun kleren moesten hebben. Kunstschilder Max Liebermann schilderde van 1874 tot 1914 deze meisjes uit het Amsterdamse burgerweeshuis. Je ziet deze kleuren op de achtervleugels van de huismoeder.
Welk rupsachtig ding steekt hier bij het Dommeldal de weg over?
Ruud de Haard liep samen met zijn hond door het schitterende Dommeldal in Eindhoven toen hij een groot zwart rupsachtig ding zag oversteken. Wat hij gezien heeft, is de larve van een grote waterkever. Ik vermoed de geelgerande waterkever. Deze larve was daar op de weg niet in zijn of haar natuurlijke omgeving, want normaal gesproken horen deze larven thuis in het water. Larven van deze waterkevers zijn felle rovers in het water. Zo vangen zij vissen, kikkers en andere insecten die onder water leven. Ze pakken hun prooi met hun lange, sterke, sikkelvormige holle gifkaken. Het gif verteert de lichaamsdelen tot sap, wat ze vervolgens opzuigen. Als je zo'n diertje tegenkomt, is het niet aan te raden om die op te pakken. De kaken van dit dier zijn namelijk zó sterk, dat een beet zelfs voor mensen pijnlijk is.
Wat is de naam van de duif op de foto?
De heer of mevrouw Hultermans stuurde mij een foto toe met de vraag of de vogel op de foto een jonge zomertortel zou kunnen zijn. Wat ik op die foto zie is een duif die ik niet ken. Maar ik weet zeker dat het geen zomertortel is, zie de foto hieronder. Helaas gaat het slecht met deze prachtige vogels in ons land. Ik heb geluk gehad, want begin jaren tachtig in de vorige eeuw heb ik er nog regelmatig enkele kunnen waarnemen. De oorzaak van de achteruitgang van de zomertortels is vooral de intensieve landbouw hier in ons land en in andere West-Europese landen.
het is dus geen zomertortel, maar wat dan wel? Natuurlijk ben ik ben verder gaan speuren in de duivenwereld. Volgens mij hoort de duif op de foto van de heer of mevrouw Hultermans bij de tuimelaargroep, ook wel tuimelduiven genoemd. De duiven met de naam tuimelaars stammen af van de rotsduif. Deze duif komt van nature voor in Europa, Noord-Afrika en Azië.
Naar mijn idee zou de duif op de foto een Turkse takia of een Oud-Hollandse tuimelaar kunnen zijn. Tuimelaars stonden bekend om hun buitelingen in de lucht (salto’s maken - tuimelen). In het Midden-Oosten en Turkije worden al eeuwenlang tuimelaars gefokt. Tegenwoordig zijn het vooral parmantige show- en sierduiven. Wellicht zijn er onder de luisterraars of lezers van Stuifmail duivenfans die kunnen beamen of dit een tuimelaar is of komen jullie met een andere naam. Ik ben benieuwd!