Peter zag een roos uit een boom groeien, Frans weet wat hier aan de hand is in Brabant

Boswachter Frans Kapteijns deelt wekelijks zijn kennis van de natuur. Iedereen kan vragen insturen via [email protected]. Dit keer besteedt Frans onder meer aandacht aan een roosje dat uit een boom groeit, een vlinder, een juffer in een vreemde houding en een bijzondere mooie grote libel. Deel een van deze Stuifmail is zaterdag al gepubliceerd. 

Hoe kan een rozentakje met bloem uit een boom groeien?
Peter van Melis stuurde mij een foto van een roos die uit een grove den groeit. Zijn vraag is natuurlijk: hoe kan dit? Indien een vreemde plant uit een boom gaat groeien en het is geen epifyt, dan is daar meestal een vogel of ander dier 'schuldig' aan. Epifyten zijn planten, die op een gastheer ofwel op een andere levende plant groeien. Bekende epifyten zijn bijvoorbeeld bromelia’s. Ons land kent geen grote epifyten, wel kleinere - meestal groene - epifyten zoals mossen, korstmossen en eikvarens. In dit geval is er een zaadje van de roos bij betrokken. Vermoedelijk is dat zaadje meegenomen door een vogel, zoals bijvoorbeeld een boomklever (zie de foto hieronder) en vervolgens achtergebleven op de boom.

Is dit een oranje iepentakvlinder?
Maria Doggen zag op 22 juni een vlinder in haar tuin. Met die foto die ze daarvan maakte, is ze gaan googelen. Ze vermoedt nu dat het een oranje iepentakvlinder is. Aan mij de vraag of dit klopt? Het antwoord is volmondig ja. Waarschijnlijk is het een mannetje, want het vrouwtje van deze nachtvlinder is geel. Dit kleurverschil in de vleugels noemen we seksuele dimorfie, ook wel geslachtsdimorfie genoemd. Mannetjes hebben ook andere antennes, namelijk geveerde. Vrouwtjes hebben ongeveerde antennes.

Geslachtsdimorfie is het verschil in uiterlijk tussen mannetjes en vrouwtjes bij dezelfde diersoort, waaronder de mens. Vliegende iepentakvlinders zijn vooral tijdens de schemering of in de nacht actief, in de periode van mei tot juli. Het leefgebied van deze nachtvlinder bestaat uit bomenrijke gebieden, voornamelijk in het zuiden van ons land. Na de paring leggen de vrouwtjes eitjes en uit die eitjes komen bruine of groenachtig bruine rupsen die op takjes lijken. De verpopping vindt plaats in een cocon aan de onderkant van een blad of op de grond, maar ook in de strooisellaag. Deze uitgekomen rupsen eten de bladeren van bomen, struiken en kruiden en overwinteren als jonge rupsen.

Waarom heeft de vuurjuffer op de foto zo'n vreemde houding?
Anja Bastiaansen fotografeerde een juffer. Ze vindt dat het diertje wel een bijzondere houding heeft op de foto. Wat we op haar foto zien, is een vrouwtje van de vuurjuffer. Volgens mij is de houding die ze op de foto aanneemt bedoeld om eitjes af te zetten. Het vreemde hieraan is dat vrouwtjes van de vuurjuffer hun eitjes afzetten tijdens de zogenaamde tandemvlucht, zie de foto hieronder.

Voor de paring pakken de mannetjes van de vuurjuffer de vrouwtjes achter de nek beet met een klem. Als het vrouwtje paringsbereid is, buigt ze haar achterlichaam naar voren tegen het bevruchtingsorgaan van het mannetje aan (paringswiel). Daar vindt de spermaoverdracht plaats. Daarna wil het vrouwtje met de ei-afzet beginnen. Het mannetje wil niet dat een concurrent de boel overneemt (bescherming van zijn genen) en houdt het vrouwtje daarom vast in de tandemhouding. Op de foto van Anja zie je nu een vrouwtje dat alleen bezig is met de ei-afzet op een blad. Vermoedelijk is het mannetje weggejaagd. Dat kan een ander, sterker mannetje hebben gedaan, maar ook een grotere libel of een ander roofdier. Het vrouwtje heeft zo’n enorme drang om eitjes af te zetten, dat ze in haar eentje doorgaat om de voortplanting te voltooien.

Is dit een libel uit de heidelibellen familie?
Camiel Wouters heeft een libel gespot. Volgens mij heeft Bram een vrouwtje van de zuidelijke keizerlibel gefotografeerd. Deze libel behoort binnen de orde van de libellen tot de echte libellen en niet tot die van de juffers. Deze indeling is gemaakt omdat er duidelijk verschillen zijn tussen deze groepen. Echte libellen zijn robuuster en groter. De grootte van de vleugels is ook verschillend, vandaar dat ze soms ook wel ongelijkvleugeligen genoemd worden. Bij juffers zijn de vier vleugels gelijkvormig, dus worden zij ook wel gelijkvleugeligen genoemd. Daarnaast staan de vleugels bij echte libellen in rusthouding gespreid, terwijl de vleugels bij juffers in rusthouding dichtgeklapt zijn op hun rug. Juffers hebben hun ogen - met ruimte ertussen - aan de zijkanten van de kop, terwijl de ogen van echte libellen elkaar raken en de kop bijna volledig bedekken. Dit vrouwtje van de zuidelijke keizerlibel is dus een echte libel en binnen die groep behoort ze tot het geslacht van de glazenmakers waar ook bijvoorbeeld de grote keizerlibel en de paardenbijter, zie de foto hieronder, bij thuishoren.

De vondst van een zuidelijke keizerlibel is heel bijzonder, want deze soort is redelijk zeldzaam. Al wordt ze steeds vaker waargenomen in het zuiden van ons land, dus ook in Brabant. Zuidelijke keizerlibelen houden zich graag op bij allerlei stilstaande wateren. Vooral grotere waterplassen met veel begroeiing en zandige bodems. In zo’n biotoop leggen de vrouwtjes hun eitjes. Vervolgens blijven de larven/nimfen een tot twee jaar in deze waterbiotoop.

Rubriek mooie foto’s
In de rubriek mooie foto's dit keer een foto die gemaakt is door  Ilse van den Boomen. Op de schitterende foto staat een bloemvlieg spec. Na het sproeien van de tuin, na een warme dag, kwam deze vliegensoort daar drinken.
Mocht iemand de volledige naam van deze bloemvlieg kennen, dan graag een reactie.

Natuurtip 
Zondag 12 juli kun je van kwart voor elf 's ochtends tot vier uur 's middags deelnamen aan een wandeling door het Land van Herlaar in Sint-Michielsgestel.

Al in het jaar 1000 werd dit gebied bewoond. In die tijd woonden de heren van Herlaar in kasteel Oud Herlaar. De stad Den Bosch bestond toen nog niet eens! Naarmate de jaren vorderden, werd het gebied verder ontwikkeld. De komst van de Romeinen, Landhuis Haanwijk, de Pettelaar, het Sterrenbos, de bouw van Den Bosch en Vught, het beleg van Den Bosch: dit gebied heeft alles zien komen en soms ook weer gaan. Wil je meer weten over de uitgebreide geschiedenis? Wandel dan mee!

Deskundige gidsen van de Natuurgroep Gestel en het IVN vertellen je tijdens de wandeling alles over het landgoed, de natuur en de bewoners. De wandeling start om een uur 's middags vanaf het Buitenlokaal. 

•    Aanmelden is niet nodig. 
•    Verzamelplaats is buitenlokaal Haanwijk aan de Haanwijk 4a in Sint-Michielsgestel.
•    Parkeren kan een de Halderse Akkers in Sint-Michielsgestel. 

Een bijzondere manier om dit gebied te beleven, is via een vaartocht over de Dommel, de levensader van dit gebied met een rijke geschiedenis. De vaartochten starten en eindigen bij de aanlegsteiger in Halder. Daar verruilen de deelnemers het vaste land voor het water en stappen zij in een fluisterboot van 'Vestingfietsen & varen'. Je vaart hiermee onder meer langs kasteel Maurick in Vught en Oud Herlaar in Sint- Michielsgestel.

•    De starttijd is kwart voor elf 's ochtends. De tocht duurt ongeveer een uur.
•    De start en eindlocatie is de aanlegsteiger in Halder.
•    Deelname kost 13,50 euro per persoon. Beschermers betalen 10,50 euro en kinderen 6,75 (beschermers 5,25 euro). Kinderen tot en met 5 jaar kunnen gratis mee.
•    Reserveren en betalen kan via Vestingfietsen.nl onder vermelding van 'Publieksexcursie Haanwijk' (uiterlijk 48 uur van tevoren).

Je kunt ook wandelen door het historische landschap rond museum Romeins Halder. Laat je meevoeren naar de tijd dat de Romeinen hier hun stempel drukten op het gebied. Tijdens deze informatieve wandeling vertelt onze gids alles over de archeologische vondsten, het leven in de Romeinse nederzetting en het belang van deze historische locatie en ook over het Landgoed Haanwijk.

•    Museum Romeins Halder is open van een tot halfvier 's middags. 
•    Starttijd van de museumwandeling is halftwee 's middags. 
•    Deelname kost vijf euro per persoon. Beschermers betalen vier euro en kinderen tot en met 12 jaar mogen gratis naar binnen. 
•    Meer informatie vind je via deze link. 

Stichting Brabants Landschap ging na de restauratie van Huize Haanwijk op zoek naar een beheerder voor de sier- en moestuin. Een belangrijke voorwaarde was dat de tuin een betekenisvolle, maatschappelijke invulling zou krijgen en dat er mogelijkheden zouden zijn voor ontmoeting. Met de samenwerking met De Scheve Schup wordt aan al deze wensen voldaan.

•    Huize Haanwijk is open van twaalf uur tot halfdrie 's middags.
•    Meer informatie vind je via deze link.