Ontdek
STUIFMAIL

Zie je vogels hijgen tijdens de hitte? Laat ze met rust, benadrukt Frans

Vandaag om 08:30 • Aangepast vandaag om 09:18

Boswachter Frans Kapteijns deelt wekelijks zijn kennis van de natuur. Iedereen kan vragen insturen via [email protected]. Dit keer besteedt Frans onder meer aandacht aan een karkas zonder poten en vleugels bij een verhoogde moestuinbak, geeft hij antwoord op de vraag hoe jonge vogels in hoge nesten aan voldoende vocht komen, of een grootoorvleermuis de weg kwijt was en wat je moet doen als je een Europese zwarte schorpioen tegenkomt.  Deel twee van deze Stuifmail wordt zondagochtend gepubliceerd. 

Het kwartetspel 'Parels van de nationale parken'.
Het kwartetspel 'Parels van de nationale parken'.

Stuifmailvraag nummer 13
Welke van deze eikenbomen zijn inheems?

A. de eikelboom

B. de zomereik

C. de wintereik

D. de moeraseik

Graag je antwoord sturen naar [email protected]. De winnaar krijgt de eer en het mooie kwartetspel 'Parels van de Nationale Parken', geschonken door het Van Gogh Nationaal Park.

Zondag tussen elf uur 's ochtends en twaalf uur 's middags hoor je het antwoord.

Merel zorgt voor verkoeling (foto: Saxifraga/Piet Munsterman).
Merel zorgt voor verkoeling (foto: Saxifraga/Piet Munsterman).

Hoe zorgen vogels voor voldoende koelte bij extreme temperaturen?
Vogels kunnen niet zweten, maar toch kunnen ze voor de nodige koelte zorgen. Dit doen ze vooral door te hijgen. Ze zitten dan, soms half liggend, met opengesperde snavel en laten zo het vocht uit hun bek en keel verdampen. Heel vaak zie je dat ze ook hun vleugels spreiden. Ze zien er dan soms lusteloos uit, maar er is niets aan de hand. Dit alles geeft verkoeling. Daarnaast zijn er ook vogels die hun keel heel snel laten trillen. Hierdoor stroomt er lucht over hun vochtige slijmvliezen. Ook dat zorgt voor extra verkoeling. Als je dit alles ziet bij een vogel, laat ze dan met rust. 

Hoe verkoelen ooievaars hun kuikens hoog in de nesten?
Allereerst verkoelen de ooievaars het nest door water uit hun bek te laten lopen. Daarnaast zoeken ze voldoende vochtig voedsel, zodat de kuikens voldoende vocht binnenkrijgen. Tevens zorgen de ouders voor voldoende koelte door met gespreide vleugels, als een parasol, boven hun nest te hangen. Vaak nemen ze ook waterdruppels mee in hun veren. Tot slot hebben ooievaars, maar ook gieren, iets bizars! Om flink af te koelen gaan ze op hun poten poepen! Zoals je misschien weet, hebben vogels één cloaca en daar komt poep en urine tegelijk uit. Dit mengsel is meestal vrij wit en dun. Door de zon verdampt het vocht uit de vogelpoep. Dit heeft een verkoelend effect, een klein beetje te vergelijken met wat zweet bij ons doet. Maar het wordt voor de ooievaars nog mooier: wat op de poten achterblijft, het wit van de poep, weerkaatst het zonlicht, waardoor deze vogels dus minder opwarmen.

Een grootoorvleermuis (foto: Paul Zandveld).
Een grootoorvleermuis (foto: Paul Zandveld).

Waarom landt een vleermuis midden op de dag op een terras?
Paul Zandveld vond 25 juni midden op de dag een vleermuis op zijn terras. Later bleek dit een grootoorvleermuis te zijn. Logischerwijs vroeg Paul zich af waarom hij dit dier overdag aantrof. En hij heeft nog een vraag: is er iets aan de hand met deze vleermuis?

Een gewone grootoorvleermuis (foto: Saxifraga/Jaap Schelvis).
Een gewone grootoorvleermuis (foto: Saxifraga/Jaap Schelvis).
Volgens mij heeft de grootoorvleermuis heel veel last gehad van hitte op zijn slaapplek - dit kan een spouwmuur zijn - en is het diertje gevlucht. Vleermuizen vliegen namelijk in principe niet overdag of er moet iets vreselijks aan de hand zijn. Dit was het eind juni het geval. Op sommige plekken was het toen rond 35 graden. Kortom, te heet om rustig te kunnen slapen op zo’n plek. Vleermuizen gaan dan vluchten op zoek naar een betere plek. Dan kun je ze overdag zien. In dit geval op het terras bij Paul. Gelukkig heeft Paul het diertje met rust gelaten. Later meldde hij mij dat de vleermuis gevlogen was. Wil je meer weten over de hitte en wat die doet met vleermuizen, luister dan eens naar de Stuifmailpodcast 195 van 4 juli 2026.
Een Europese zwarte schorpioen.
Een Europese zwarte schorpioen.

Wat moet je doen als je een Europese zwarte schorpioen vindt?
Linda Hendriks vraagt zich af of het slim is om een Europese zwarte schorpioen, die gevonden werd in een tuin, uit te zetten op een andere locatie. Dat is zeker niet slim. Sterker nog, dit is ten strengste verboden. Het is ook gevaarlijk om zo’n schorpioen uit te zetten in de Nederlandse natuur. Vooral omdat deze schorpioen giftig is. Ondanks dat de steek meestal niet levensbedreigend is, is deze wel zeer pijnlijk. Daarnaast hoort dit diertje ook niet thuis in ons ecosysteem. Vind je deze schorpioen, neem dan direct contact op met dierenopvang Hart van Brabant. Dit kan via telefoonnummer 013-5420055. Je kunt ook het landelijke nummer bellen: 0900-0245.

De Europese zwarte schorpioen komt niet alleen voor in Zuid-Europa maar ook in Noord-Afrika. Dit diertje is 35 tot 45 millimeter lang en is te herkennen aan het zwarte lichaam, de gele poten en de gele angel. Ze zijn vaak te zien bij onder meer zomerhuisjes in Zuid- Frankrijk. De steek van deze schorpioen is te vergelijken met een wespensteek. Momenteel vestigen deze schorpioenen zich zelden permanent in Nederland. Ons klimaat is voor deze dieren te koud en te vochtig. Wat de opwarming van de aarde, gaat betekenen voor deze schorpioenen is nog niet duidelijk. Als je een Europese zwarte schorpioen in jouw omgeving aantreft, is het aan te raden om ook een melding te maken bij Waarneming.nl om de verspreiding in kaart te brengen.

Een zwarte roodstaart (foto: Anny Maas).
Een zwarte roodstaart (foto: Anny Maas).

Is dit een gekraagde roodstaart?
Anny Maas ziet een mooie vogel in een nest boven een raam. Ze denkt dat het de gekraagde roodstaart is. Ik denk dat het een zwarte roodstaart is. Beide vogels lijken enorm op elkaar, maar er is toch verschil. Mannetjes van de gekraagde roodstaart hebben een opvallende oranje borst en een witte wenkbrauwstreep. Die zie ik niet op vogel die Anny op de foto heeft gezet. 

Een mannetje van de gekraagde roodstaart (foto: Saxifraga/Mark Zekhuis).
Een mannetje van de gekraagde roodstaart (foto: Saxifraga/Mark Zekhuis).

Mannetjes van de zwarte roodstaart hebben een donkerder verenpak - dit is duidelijk te zien - en hebben een egaal zwarte tot leigrijze borst en kop en een felrode staart. Wat daarnaast opvalt bij de zwarte roodstaart is een grote witte vleugelvlek, die is ook te zien op Annie’s foto. Daarnaast komt de gekraagde roodstaart vooral in bosrijke gebieden, parken en tuinen met oude bomen voor.

Een jonkie van de zwarte roodstaart (foto: Anny Maas).
Een jonkie van de zwarte roodstaart (foto: Anny Maas).
De zwarte roodstaart is een echte cultuurvolger die bij boerderijen, maar ook flats (stedelijk gebied), bedrijventerreinen of stadscentra leven. Jonkies van de zwarte roodstaart laten zich ook al zien, hoe mooi is dat?
De lege pophuid van een wespvlinder (foto: Marja van Bakel).
De lege pophuid van een wespvlinder (foto: Marja van Bakel).

Een 'insectending' voor een verhoogde moestuinbak 
Marja van Bakel kwam bij het wieden in een verhoogde moestuinbak in Nijmegen een dood insect tegen. Tenminste, dat dacht ze. Verder zag ze geen poten en vleugels. Ondanks dat dacht ze aan een dode veenmol. Maar ik vond wat ik zag er niet echt veenmollig uitzien. 

Een veenmol (foto: Ingeborg Ravensbergen).
Een veenmol (foto: Ingeborg Ravensbergen).

Wat het dan wel zou zijn, was ook voor mij een vraag. Dus heb ik een hulplijn ingeschakeld. En ja hoor, vriendin Alice van Naturalis kwam met de oplossing. Volgens haar is dit de lege pop van een wespvlinder. Nu ken ik wel wat wespvlinders - zoals een van de allermooiste wespvlinders, de hoornaarvlinder - maar een pop van deze soort vlinder had ik nog nooit gezien. Deze wespvlinder, de hoornaarvlinder, doet aan mimicry. Het insect lijkt dus erg veel op de Europese hoornaar. 

Een Europese hoornaar (foto: Saxifraga/Peter Meininger).
Een Europese hoornaar (foto: Saxifraga/Peter Meininger).

De mimicry bij de hoornaarvlinder is perfect: de vlinder lijkt sprekend op de Europese hoornaar. Dit begint al met het feit dat de nachtvlinder, de wespvlinder, even groot en even fors is als de Europese hoornaar. Daarnaast vertoont de wespvlinder bij verstoring dezelfde schokkerige wespachtige bewegingen, en dat is zo mooi! Toch is er natuurlijk wel wat verschil: de vlinder is feller geel en mist heel duidelijk de wespentaille. Tot slot wordt het bewijs van de pop van de wespvlinder door Alice ook nog aangereikt, want via deze link zie je onder op de pagina de pop van de hoornaarvlinder.

Een hoornaarvlinder (foto: Saxifraga/Ab H. Baas).
Een hoornaarvlinder (foto: Saxifraga/Ab H. Baas).

App ons! 👋

Heb je een foutje gezien of heb je een opmerking over dit artikel? Neem dan contact met ons op.