Ricky had een Spaanse vlag op haar vlinderstruik, Frans weet er alles over in Brabant

Boswachter Frans Kapteijns deelt wekelijks zijn kennis van de natuur. Iedereen kan vragen insturen via [email protected]. Dit keer besteedt Frans onder meer aandacht aan kraanvogels boven Ulvenhout, een heel mooi 'blauwtje' (vlindertje) met een bijzondere naam, een grote boktor waar mensen niet bang voor hoeven te worden en een vlieg met een bijzonder hobby: dansen.  Deel twee van deze Stuifmail wordt zondagochtend gepubliceerd. 

Welke mooie vlinder zat er op een bramenstruik?
Ricky Bankers zag in haar tuin op een bramenstruik een vlinder zitten. Ze vroeg zich af wat voor soort vlinder het was en of deze vlinder vaker voorkomt in ons land.

Allereerst is het van belang om te bekijken of het een dagvlinder is of een nachtvlinder. Een van het bekendste verschil tussen dagvlinders en nachtvlinders zijn de knopjes op het einde van de voelsprieten. Zitten daar geen knopjes op, dan zijn de vlinders nachtvlinders.

Deze vlinder heeft geen knopjes op de voelsprieten en dus is het een nachtvlinder, maar wel een nachtvlinder die dagactief is. De naam is 'Spaanse vlag'. Spaanse vlaggen zijn dagactieve nachtvlinders die thuishoren bij de familie van de spinneruilen.

Bij die familie horen ze bij de onderfamilie van de beervlinders, zoals ook de Sint Jacobsvlinder. Hopelijk heb je ook de mooie rode, oranje of gele achtervleugel met zwarte vlekken gezien, Ricky, want dat maakt deze nachtvlinder zo mooi (zie foto hieronder).

Waar de Nederlandse naam Spaanse vlag vandaan komt, is onduidelijk. Als je dit probeert op te zoeken, rol je van de ene onduidelijkheid in de andere. Hoe dan ook: Spaanse vlaggen in ons land zijn vrij zeldzaam. Het meest kom je ze tegen in het zuiden van Limburg en het uiterste zuidoosten van het land, dus ook in Brabant.

Overigens komen er de laatste jaren steeds meer meldingen binnen van waargenomen Spaanse vlaggen in ons land. Wellicht wordt het dus een blijvertje.

Deze vogels vlogen over
Marten stuurde bovenstaande foto door. "Deze vogels zagen wij overvliegen. Het leken ons geen ooievaars. We liepen aan de Bosrand in Ulvenhout. De vogels maakten wat rondjes maar leken uit het Markdal te komen en richting bos te vliegen. Zijn het toch ooievaars?"

Het zijn kraanvogels. Die zijn in het Markdal geen vaste bewoners, maar worden er met name in het voorjaar (februari-maart) en in het najaar (oktober-november) regelmatig gespot tijdens de vogeltrek.

Meestal vliegen ze hoog over, maar bij oostenwind kunnen ze soms in de polder landen. Volgens de Vogelbescherming kan het zo zijn dat bij deze kraanvogels het broeden is mislukt en daarom nu aan het zwerven zijn.

Prachtige vlinder op de auto geland, maar welke is het?
Vera van Zantvliet zag op haar auto een prachtige vlinder zitten en wilde graag weten om welke vlinder het ging. Zo te zien aan de vlinder met voelsprieten, waar op het einde knopjes aan zitten. Dan hebben we te maken met dagvlinders. Daarnaast heeft die dagvlinder aan de onderzijde een duidelijk mooie blauwe kleur en zie je op de onderzijde van de vleugels vaak een rij oranje vlekjes.

We hebben hier te maken met een dagvlinder uit de familie van de 'blauwtjes'. Volgens mij is het een Icarusblauwtje. De Icarusblauwtjes hebben nectar van vooral vlinderbloemigen op het menu staan. Om dat te krijgen, vliegen ze meestal heel laag boven de vegetatie.

De nacht brengen deze dagvlinders heel speciaal door, want ze hangen dan met de kop naar beneden in de vegetatie. Dat doen ze niet alleen, maar meestal in groepjes.

Na de paring zetten de vrouwtjes, zie de foto hieronder, in een lage vegetatie de eitjes afzonderlijk op planten af. Meestal aan de top van een plant of aan de basis van jonge bladeren. De planten, die deze vrouwtjes kiezen, staan vooral in een korte vegetatie.

Als de rupsen uit de eitjes komen, eten ze het tussenweefsel van het blad en dus blijft de buitenlaag van het blad intact. De grotere soorten eten wel het hele blad. Nadat de rupsen voldoende gegeten hebben en uitgegroeid zijn, gaan ze overwinteren in de strooisellaag of laag tegen een stengel van de waardplant. Later vindt dan de verpopping plaats op de grond.

Welk prachtig dier zat er op de regenton?
Rietje van Weert wil graag weten wat voor een prachtig dier op de regenton zat (zie de foto hieronder). We hebben hier te maken met een insect met behoorlijk lange en een beetje gebogen voelsprieten. Vaak zijn deze voelsprieten langer dan het eigen lichaam en ze lijken enigszins, met ook wat fantasie, op de hoorns van een bok. 

Daarnaast hebben ze een langwerpig, vaak wat afgeplat lichaam en hebben ze afmetingen tussen 1 en 3 centimeter. Natuurlijk is dat laatste afhankelijk van de soort. Wat Rietje zag was een grote populierenboktor die een lichaamslengte kan hebben van 3 centimeter. Daarbij kunnen de voelsprieten net zolang zijn als de lichaamslengte, dus ook 3 centimeter.

Verder zijn de grote populierenboktorren goed te herkennen aan de geelachtige tot bruine kleur. In de schemer eten de volwassen grote populierenboktorren de bladeren van populieren. Na zonsondergang vliegen ze helemaal naar de kruin van de boom.

De eitjes van deze boktor worden door de vrouwtjes afgezet in de door haar geknaagde openingen in de bast van levende zwarte populieren en ratelpopulieren. Daar brengen de eitjes de winter door. Daarna komen de jonge larven in het voorjaar tevoorschijn.

Deze larven leven onder de schors en vreten diepe gangen in het hout. Gebeurt dit bij jonge bomen, dan is de kans groot dat die bomen sterven. In grote bomen kunnen de larven jarenlang vreten zonder dat de boom daar zichtbaar last van heeft.

Mochten er veel larven in zo’n grote boom zitten, dan kunnen er takken uit de boom vallen. Of zo'n grote boom gaat met harde wind om.

Mooi plaatje gemaakt maar wat is dit voor een beestje?
Henny Claessens maakte een mooie foto van een insect waarvan ze graag de naam wil weten. Het insect wat zij zo mooi op de foto heeft gezet (zie hieronder), is een grote dansvlieg. Grote dansvliegen behoren tot de grote vliegenfamilie, maar deze insecten leven onder meer van andere vliegen.

De grote dansvlieg is een vliegensoort die maximaal 1,3 centimeter lang kan worden. Ze hebben een lange, omlaag gerichte zuigsnuit. Dit is heel belangrijk voor de mensheid, want met zo’n omlaag gerichte snuit kunnen zij mensen niet steken. Allerlei insecten wel.

Ze jagen, net als libellen, vanaf een vaste plek en grijpen hun prooien in de lucht. De naam dansvliegen hebben ze te danken aan het feit dat de mannetjes in de paartijd dansen voor de dames.

In die paartijd, zo van mei tot in augustus, hebben ze naast hun mooie dans ook een prooi bij zich. Deze prooi worden door de mannetjes aangeboden aan de vrouwtjes. Hierdoor krijgt het mannetje de kans om een paring in te zetten, terwijl het vrouwtje de prooi leegzuigt.

Vaak zie je zo’n grote dansvlieg op bloemen zitten waar zij de nectar opzuigen. Dat is heel gevaarlijk voor hen, want krabspinnen, zoals de boskrabspin weten dit. Zij zitten daar op de loer om op hun beurt weer zo’n grote dansvlieg op hun menukaart te zetten.

Zou dit insect een Aziatische tijgermug kunnen zijn?
Roel Hoogers zag in zijn kantoor in Hapert een insect zitten en hij vroeg zich af of het de Aziatische tijgermug zou kunnen zijn? Ik zag meteen aan het dode insect op de foto dat het zeker geen Aziatische tijgermug kon zijn. 

Wat Roel wel goed had gezien, was dat het dode insect ook een was uit de orde van vliegen en muggen, de diptera. Een kenmerk is dat ze beide maar twee vleugels hebben en niet vier vleugels, zoals de andere insecten.

Aziatische muggen hebben de volgende kenmerken. Het zijn in eerste instantie kleine (zelfs kleiner dan een 10 eurocent munt) zwart-witte muggen, die hun naam danken aan de opvallende witte strepen en stippen op hun achterlijf en poten.

Het dode insect in het kantoor bij Roel is een spitse, langgerekte vlieg met een toelopende achterlijf. De naam van de vlieg is gewone viltvlieg. Dat komt omdat de vlieg een viltachtige indruk maakt door de korte blonde of gouden beharing.

Een heel onschuldig diertje dus en totaal ongevaarlijk voor de mens. De volwassen gewone viltvliegen voeden zich voornamelijk met nectar, plantensappen en ander vloeibaar organisch materiaal.

Ze zijn vaak te vinden op bladeren of struiken en bezoeken soms bloemen. In tegenstelling tot de volwassen, gewone viltvliegen zijn hun larven roofzuchtige dieren, die in de bodem leven van vooral zandgrondgebieden. Daar jagen ze op andere kleine insecten en bodemdiertjes, zoals keverlarven.

De volwassen gewone viltvliegen worden maximaal 1,5 centimeter groot en zijn dus ongeveer net zo groot als de Aziatische tijgermuggen.