Waarom een navulbeker frisdrank in de Efteling zoveel discussie oproept
Foodwatch wil dat de Efteling stopt met het aanbieden van na te vullen frisdrank bij frisdrankautomaten die door het park staan. Volgens de consumentenorganisatie zorgt dat concept ervoor dat bezoekers meer suikerhoudende dranken drinken. De kritiek roept meteen de vraag op of het om betutteling gaat, of om iets anders.
Volgens onderzoeker consumptie en gezonde leefstijl Maartje Poelman (Wageningen University & Research) gaat de oproep van Foodwatch niet over het verbieden van frisdrank, maar om de manier waarop de omgeving ons gedrag beïnvloedt. "De omgeving nodigt mensen uit meer ongezonde dingen tot zich te nemen."
Wat wil Foodwatch?
Bezoekers van de Efteling kunnen voor 17 euro een beker kopen die ze de hele dag mogen bijvullen bij verschillende taplocaties in het park. Foodwatch vindt dat de Efteling hiermee ongezond eten en drinken stimuleert. "Je krijgt meer calorieën binnen dan nodig, zonder dat je ook maar een hap hebt gegeten", zei een campagnevoerder.
De Efteling benadrukt dat het bij de tappunten niet alleen suikerhoudende frisdrank aanbiedt, maar ook suikervrije opties en water.
"Waar je geboren bent en hoe je omgeving eruit ziet, bepaalt hoe je leeft."
Volgens Poelman is binnen de wetenschap al langer duidelijk dat gezond eten en drinken niet alleen een persoonlijke keuze is, maar dat hoe producten worden geprijsd en gepresenteerd een heel grote rol speelt. "Bij refill-concepten drinken mensen meer dan wanneer ze één los drankje moeten kopen. Daarnaast weten we dat mensen dan de neiging hebben om 'waar voor hun geld' te willen krijgen en hun investering eruit te halen", legt Poelman uit. "Het gaat er dus niet om dat mensen geen cola mogen drinken, maar dat de omgeving actief uitnodigt tot meer consumptie."
Organisaties als Foodwatch vertalen die wetenschappelijke inzichten naar het publieke debat, legt Poelman uit. Ook socioloog bij Tilburg University Peter Achterberg ziet dat dat vaak leidt tot weerstand en discussie. "Veel mensen vinden een gezonde omgeving belangrijk, maar hechten ook veel waarde aan keuzevrijheid", zegt hij. "Omdat we in Nederland geïndividualiseerd zijn en onze eigen keuzes willen maken, ervaren we het als betutteling."
Dat we onze eigen keuzes maken is volgens Achterberg een misvatting. "Waar je geboren wordt, welke kansen je krijgt en welke producten goedkoop of duur zijn, beïnvloedt hoe je leeft", zegt hij. Als voorbeeld noemt hij de prijs van vervoer. "Als de overheid vliegbrandstof subsidieert, wordt vliegen goedkoper dan de trein. Die keuze wordt dus beïnvloed door hoe de samenleving is ingericht."
"Het gaat steeds minder over de inhoud en meer over 'blijf van mijn keuze af'."
Poelman vindt dat de discussie de verkeerde kant op gaat. "De bedoeling van Foodwatch is volgens mij niet om te zeggen dat mensen geen cola mogen drinken. Het gaat om de vraag of we het wenselijk vinden dat een prijsmodel extra consumptie stimuleert." Al helemaal omdat de Efteling de ambitie Gezond Uit heeft ondertekend, een initiatief waarbij dagattracties beloven om meer gezond eten en drinken aan te bieden.
Ze wijst erop dat bijna niemand een jaar geleden vond dat er iets miste in de Efteling. "Pas nu het navulconcept ter discussie staat, hebben sommige mensen het gevoel dat er iets wordt afgepakt. Dan gaat het minder over de inhoud en meer over: blijf van mijn keuze af."
Volgens Poelman had de Efteling ook een andere keuze kunnen maken, bijvoorbeeld door meer aantrekkelijke watertappunten aan te bieden. "Ook daarmee richt je de omgeving zo in dat de gezonde keuze gemakkelijker wordt."
