Impulsaankopen op sociale media? Dit gebeurt al scrollend met je brein
Eindeloos scrollen op Instagram, TikTok of Facebook en telkens weer vallen voor dat ene snufje, kledingstuk of andere hebbeding dat bijna niet te weerstaan is. Voor menig jongere is vijf uur schermtijd per dag inmiddels de normaalste zaak van de wereld. Niet gek dus dat webwinkels haarfijn inspelen op hun scrollgedrag. Maar wat gebeurt er eigenlijk in je hersenen terwijl je eindeloos door je tijdlijn banjert?
In een kliniek in Helmond wordt een strak, badmutsachtig voorwerp op het hoofd van onze verslaggevers vastgemaakt. "Vind je het spannend?", grinnikt neurotherapeut Inge van Liempt. De muts is bezaaid met kleine bolletjes die de therapeut met snoeren verbindt aan een apparaat. "We moeten eerst testen hoe je brein werkt zonder dat je op social media zit."
Om te meten wat het online bombardement van koopjes, advertenties en deals die je eigenlijk níét kunt afslaan met je brein doet, is eerst een zogenoemde nulmeting nodig. Daarna mogen onze proefpersonen driftig op hun telefoon scrollen. Het verschil laat volgens Van Liempt weinig aan de verbeelding over. "Het is heel duidelijk zichtbaar."
Zo lang mogelijk scrollen
De algoritmes achter sociale media spelen genadeloos in op de persoonlijke voorkeuren van gebruikers. Platforms analyseren onder meer hoelang iemand naar een video kijkt, welke berichten diegene liket en hoe iemand zich online gedraagt.
Met die persoonlijke gegevens schotelt het algoritme precies de video’s en berichten voor die aansluiten bij iemands interesses. Alles met één doel: de gebruiker zo lang mogelijk aan het scherm gekluisterd houden.
Kijk hier naar de online serie Witte Geit over de duistere kant van online shoppen:
Die gegevens worden ook gebruikt om advertenties precies op de gebruiker af te stemmen. Dat levert misschien het perfecte koopje op, maar kan ook behoorlijk in de papieren lopen.
Minder controle
Terug in de hersenkliniek in Helmond zijn de resultaten van de breinscan binnen. "Hier zien we hoe bepaalde breingebieden meer of minder goed met elkaar samenwerken", legt Van Liempt uit. Ze beweegt haar hand over enkele papieren met daarop afbeeldingen van de hersenactiviteit van de verslaggevers.
"Deze gebieden staan voor een emotionele betekenis en ze zijn verbonden met een gebied dat opvallende dingen betekenis kan geven", legt de neurotherapeut uit. "Deze plek regelt het remmen, controle houden en doelgerichte acties."
'Kan ik het wel betalen?'
Tijdens het scrollen blijken deze hersengebieden nauw met elkaar samen te werken. Levert dat meer controle op? Integendeel. "Ze werken meer als een systeem samen. Als je gaat scrollen is de remming die er zou moeten zijn, zoals kan ik het wel betalen? Die is er minder."
Doordat de verschillende hersengebieden, die ieder hun eigen taak hebben, sterker gaan samenwerken, kunnen ze hun afzonderlijke werk minder goed doen.
"Het heeft waarschijnlijk te maken met een stukje beloningssysteem. Je zit er met je aandacht bij, maar ook soms met je emoties. Je wil door blijven scrollen. Je wordt ook aangetrokken door die advertenties die op je afgestemd zijn."
