Minister komt met plan voor minder varkens in het belang van de natuur
Landbouwminister Jaimi van Essen (D66) komt met plannen om het aantal varkens te verminderen. Uit de mest van de dieren komt te veel stikstof en fosfaat en dat is schadelijk voor de natuur.
Het plan van de minister houdt in dat wanneer een varkensboer zijn bedrijf verkoopt, de overheid een deel van de dierrechten van het bedrijf intrekt. De nieuwe eigenaar mag hierdoor minder dieren houden, waardoor de veestapel krimpt. Zo zou ook de productie van mest afnemen, en daarmee ook de uitstoot fosfaat en stikstof.
De maatregel geldt niet wanneer een familielid een bedrijf overneemt, bijvoorbeeld wanneer een kind het bedrijf van zijn ouders voortzet.
Bijna de helft van alle ongeveer 9,8 miljoen varkens in Nederland werd in 2025 Brabant gehouden, verreweg het grootste aandeel van alle provincies. De maatregel zou hier dus flink gevoeld worden.
Geen uitzondering meer
Volgens berekeningen van het CBS produceerde de varkenssector tijdens het tweede kwartaal van dit jaar 29 miljoen kilo fosfaat uit mest. Dat is boven het plafond van 27,8 miljoen kilo. Ook de hoeveelheid stikstof uit varkensmest kwam volgens het CBS boven het maximum uit. Dat was 74,2 miljoen kilo tegenover de toegestane 70,3 miljoen kilo.
Voorheen mochten Nederlandse boeren meer mest uitrijden dan hun collega's in andere Europese landen. In 2022 besloot de EU de uitzonderingspositie van Nederland te schrappen, omdat de waterkwaliteit in ons land sterk verslechterde. Sindsdien moet Nederland er elk jaar voor zorgen dat er minder stikstof en fosfaat via mest wordt uitgestoten. Sinds dit jaar heeft Nederland helemaal geen uitzondering meer.
Maatregel werd stilgelegd
Eerder werden varkensrechten al geleidelijk aan banden gelegd, maar eind 2025 werd het intrekken van varkensrechten bij bedrijfsovernames stilgelegd door toenmalig BBB-minister Femke Wiersma. Toen was de redenering dat uitkoopregelingen ervoor zouden zorgen dat de mestproductie voldoende zou dalen. De Raad van State adviseerde de minister om de zogenoemde afroming niet stil te leggen.
Volgens minister Van Essen wordt het gewenste effect nog niet voldoende bereikt. Hij komt daarom nu opnieuw met het plan van het aan banden leggen van de dierrechten.
Kabinet besluit later
Het kabinet besluit later dit jaar over het afromen van de varkensrechten. Daarna volgt een advies van de Raad van State en moeten de Eerste en Tweede Kamer zich over de maatregel uitspreken.
De minister verwacht dat de afroming begin 2027 in zal gaan, 'indien het kabinet daar definitief toe besluit'.
