Evoluon wordt 60: 'Dit is hét symbool van Eindhoven'
Het is het bekendste gebouw van Eindhoven: het Evoluon, oftewel de vliegende schotel. Deze maand bestaat het gebouw zestig jaar. Destijds was het futuristisch, maar nog steeds spreekt het Evoluon tot de verbeelding. "Dit is een icoon. Het is het symbool van Eindhoven", zegt architectuurhistoricus René Erven van Architectuurcentrum Eindhoven.
Het Evoluon werd op 24 september 1966 officieel geopend. Het was een opvallend ontwerp in een tijd dat er nog nooit naar de maan was gevlogen. "Het heeft de vorm van een vliegende schotel. Het lijkt haast te zweven. Het is uniek in de wereld. Het gebouw is alzijdig: vanuit alle gezichtspunten is het indrukwekkend."
Het Evoluon is bijna 32 meter hoog en de schotel heeft een diameter van 77 meter. Die schotel rust op 24 betonnen kolommen die per twee in een V-vorm zijn geplaatst. "Het ziet eruit alsof het zomaar kan opstijgen en dat is bijzonder. En dan is het ook nog eens van beton gemaakt. Dit lijkt een licht gebouw, maar het is toch echt heel zwaar."
Het Evoluon heeft alles te maken met elektronicaconcern Philips, dat nauw met Eindhoven was verbonden. In 1966 vierde het bedrijf het 75-jarig bestaan. Het Evoluon was een cadeau van Philips aan de stad.
In het gebouw konden bezoekers kennis maken met technologie. Vele schoolreisjes gingen naar het Evoluon. "Je kon voor de camera staan en jezelf terugzien op een tv", vertelt architectuurhistoricus Erven.
"Als twaalfjarige stond ik hier voor het gebouw. Het is een herinnering die ik nog steeds koester. Velen zullen dat hebben: de dag dat je naar het Evoluon ging om proefjes te doen. Ik denk dat dat voor velen in het collectieve geheugen staat gegrift. Hier zag je wat de wetenschap en de samenleving elkaar te bieden hadden."
Architectuurhistoricus Erven kent veel details over het Evoluon. Zo wijst hij op de zwevende trappen aan de buitenkant van het gebouw, die de grond net niet raken, en de deurknoppen met het oorspronkelijke logo. En de vijver in het park is met een diameter van 77 meter exact even groot als de schotel. "Het is een soort schaduw van de schotel op het land, maar dan gevuld met water."
Het idee om het 75-jarig jubileum van Philips op deze manier te vieren, komt voort uit de deelname aan de wereldtentoonstelling in Brussel: de Expo '58. Daar werden vernieuwingen gepresenteerd en Philips had een eigen paviljoen met iets nieuws voor die tijd: een multimediashow met beeld- en lichtprojecties en elektronische muziek.
De expositie duurde een jaar, maar Philips wilde een vaste plek om vernieuwingen te laten zien. De huisontwerper van Philips, Louis Kalff, tekende de eerste schetsen van het gebouw op de achterkant van een menukaart. Dat gebeurde tijdens een lunch met Frits Philips. Volgens de overlevering dacht Kalff meteen aan de woorden "toekomst", "gewichtloosheid" en "sciencefiction".
Er werd drie jaar hard gewerkt aan het Evoluon, want het moest in 1966 af zijn voor het jubileum. Het bouwen ging door, ondanks de strenge winters. "Dat beton bevroor bijna in de betonmolen, zo koud was het. Er moest stoom in worden geïnjecteerd, want anders vloeide het niet. Drie jaar lang stond er druk op."
In het topjaar 1970 kwamen er 527.000 bezoekers. Tot 1980 bleef het bezoekersaantal stabiel met gemiddeld 475.000 bezoekers per jaar. In 1989 sloot het museum omdat het te duur was geworden. Het gebouw werd een besloten ontvangstcentrum van Philips en later een congrescentrum.
In 2018 kreeg het de status van rijksmonument. Tegenwoordig kun je er weer terecht in het Next Nature Museum. "Als je aan Eindhoven denkt, denk je ook aan het Evoluon. Het werd het iconische symbool van geloof in technologie waarmee men een betere wereld wilde maken. Het gebouw verbeeldt het onmogelijke: technisch vernuft dat alles in beweging kan zetten. Tegelijk is het ook de Philips-erfenis."
