Gedwongen opvang van asielzoekers lijkt onvermijdelijk door eisen gemeenten
De meeste Brabantse gemeenten stellen eisen aan asielopvang die zo onrealistisch zijn, dat de landelijke overheid straks waarschijnlijk zelf gaat besluiten waar opvangplekken voor asielzoekers gaan komen. De gemeenten Gemert-Bakel, Valkenswaard, Vught, Boekel, Halderberge en Eersel zijn al op het matje geroepen en waarschijnlijk gaan er nog veel meer Brabantse gemeenten volgen.
Die conclusie trekt Omroep Brabant na het bestuderen van de coalitieakkoorden van de nieuwe gemeentebesturen. Brabantse gemeenten moeten zorgen voor ruim 13.000 opvangplekken die ten minste vanaf 1 juli 2027 tot en met eind 2028 beschikbaar zijn. Begin september blijft de teller steken op iets meer dan 6000 plekken die zijn gerealiseerd, waardoor het aantal opvangplekken dus nog meer dan verdubbeld moet worden.
Een woordvoerder van het ministerie van Asiel en migratie zegt hierover: “Gemeenten, het COA (Centraal Orgaan opvang asielzoekers, red.) en het ministerie blijven met elkaar in gesprek over asielopvanglocaties. Gemeenten hebben ruimte om zelf te bepalen hoe zij invulling geven aan hun taak, maar uiteindelijk moeten zij wel aan de wettelijke opgave voldoen. Voor ons geldt het aantal plekken.”
Coalitieakkoorden
Omroep Brabant keek naar de coalitieakkoorden en raadsprogramma’s van alle 56 Brabantse gemeenten, om te zien hoe de nieuwe gemeentebesturen staan tegenover de opvang van asielzoekers. Opvallend is dat Halderberge het meest uitgesproken is tégen de Spreidingswet. Deze gemeente is nu in gesprek met inwoners over hoe daar toch invulling aan deze wet gegeven gaat worden.
Terwijl dat gesprek loopt, worden initiatieven voor de opvang van vluchtelingen in Halderberge afgewezen. “Ondertussen wordt er ook actief lobby gevoerd tégen de Spreidingswet in de huidige vorm”, staat in het coalitieakkoord. Halderberge is nu een van de gemeenten die in Den Haag uitleg moet komen geven over waarom het niet lukt om te zorgen voor voldoende opvangplekken.
Overleggen tussen gemeenten
De Brabantse gemeenten overleggen momenteel in tien regio’s over hoe de opvang van asielzoekers, maar ook Oekraïners en statushouders wordt verdeeld. Statushouders zijn asielzoekers die de asielprocedure hebben doorlopen en een verblijfsvergunning hebben gekregen.
Als de gemeenten er niet uit komen in deze gesprekken en niet genoeg doen om te voldoen aan hun wettelijke taak om te zorgen voor genoeg opvangplekken, kan het ministerie deze gemeenten op het matje roepen in Den Haag om uitleg te geven hierover. Uiteindelijk kan het ministerie buiten de gemeente om een opvanglocatie aanwijzen.
Een andere gemeente die het niet eens is met de Spreidingswet, is Steenbergen. Deze gemeente ziet dat er maatschappelijke onrust is en er zorgen zijn over wat de opvang van asielzoekers gaat betekenen voor de inwoners. De coalitie zegt deze signalen serieus te nemen en gaat de landelijke overheid vragen om een uitzonderingspositie op de Spreidingswet.
Verantwoordelijkheid nemen
De meeste andere Brabantse gemeenten zeggen op papier dat ze “verantwoordelijkheid willen nemen” om zoveel asielzoekers op te vangen als ze volgens de wet moeten, maar willen niet meer dan dat. De gemeenten zijn bijvoorbeeld bang dat de opvang van asielzoekers zorgt voor onrust.
Dat is ook de reden waarom gemeenten willen dat er tijdelijke en kleinschalige opvanglocaties komen. Maar met deze eisen is het onrealistisch dat de opgave die in de Spreidingswet staat gehaald gaat worden, tenzij de gemeenten fors gaan inbinden op hun voorwaarden. Voor de Spreidingswet mogen namelijk alleen opvangplekken die er meerdere jaren staan worden meegerekend, terwijl gemeenten juist graag tijdelijke opvanglocaties willen die er niet voor meerdere jaren blijven staan.
Onbetaalbaar
Volgens het COA zijn er wel degelijk mogelijkheden voor kleinschalige opvangplekken. “In sommige gemeenten zijn er in de afgelopen periode tijdelijke, kleinschalige en gespreide opvangplekken gerealiseerd. Dat is maatwerk en vraagt om zorgvuldige afstemming met een gemeente”, aldus een woordvoerder.
Het COA streeft naar een mix van grote en kleine opvanglocaties. “We hebben zowel grotere als kleine locaties nodig, want met kleinschalige opvang kunnen we niet iedereen opvangen. Alles in het klein wordt onhaalbaar en onbetaalbaar.”
‘Prettig voor bewoners’
Los van de kosten zijn er nog andere voordelen van langdurige opvang, zegt de woordvoerder van het COA. “Ook voor gemeenten en omwonenden is het prettig als ze bewoners leren kennen. De bewoners kunnen ook een bijdrage leveren aan lokale ondernemers door te helpen om personeelstekorten op te lossen. Kortom, het is goed voor de kwaliteit van de opvang en voor iedereen.”
Ook geeft langdurige opvang meer rust aan de bewoners van de asielzoekerscentra, vertelt de woordvoerder. “Die hoeven minder te verhuizen en krijgen zo de gelegenheid om kennis te maken met het dorp of de stad waar ze wonen. Zo kunnen ze meedoen aan de samenleving via bijvoorbeeld betaald werk, vrijwilligerswerk of door te sporten bij lokale sportverenigingen. Voor kinderen betekent verhuizen van de ene naar de andere locatie een nieuwe school en afscheid nemen van vrienden en vriendinnen.”
Spreidingswet
De Spreidingswet is bedacht om asielzoekers eerlijker over het land te verdelen, omdat een aanzienlijk deel van de gemeenten jarenlang geen asielzoekers opvangt. Met de Spreidingswet wordt door de landelijke overheid besloten hoeveel asielzoekers een gemeente moet opvangen. Dat aantal is gebaseerd op het aantal inwoners en de welvaart van een gemeente.
In de gaten
De Brabantse gemeenten kijken nadrukkelijk ook naar andere gemeenten in dezelfde regio. Zo kijkt de gemeente 's-Hertogenbosch ook naar andere gemeenten in de buurt. Den Bosch schrijft in het coalitieakkoord dat zij verantwoordelijkheid nemen. “Die verantwoordelijkheid verwachten we ook van andere gemeenten in de regio. Alleen zo voorkomen we noodopvang van slechte kwaliteit, die zorgt voor onrust.”
Den Bosch zelf kiest voor een opvang in het dorp Engelen. Daar werden huizen, auto's en verkeersborden besmeurd met anti-azc-teksten, vanwege de voorgenomen opvang van vijftig alleenstaande minderjarige vluchtelingen.
Gesprekken
Tot nu toe moeten er dus zes Brabantse gemeenten op het matje komen in Den Haag om uitleg te geven over waarom ze niet voor genoeg opvangplekken hebben gezorgd. Als ze niet mee blijven werken, dan kan minister Bart van den Brink alsnog op kosten van de gemeente een opvanglocatie aanwijzen.
Daarmee wordt de gemeente gedwongen om alsnog asielzoekers op te vangen. In de komende maanden worden verdere gesprekken gevoerd en komt hier meer duidelijkheid over.
