Dit dier lijkt hier niet thuis te horen, maar dat is wel zo volgens Frans
Boswachter Frans Kapteijns deelt wekelijks zijn kennis van de natuur. Iedereen kan vragen insturen via [email protected]. Dit keer besteedt Frans onder meer aandacht aan abnormale vergroeiingen op een egelantier, gaten in een venbodem, beestjes op een oude paddenstoel en een wants die geen kever is. Deel twee van deze Stuifmail wordt zondagochtend gepubliceerd.
Stuifmailvraag
Dag- en nachtvlinders, wat is waar?
A. Nachtvlinders hebben geen voelsprieten.
B. Dagvlinders hebben knopjes op de voelsprieten.
C. Nachtvlinders hebben geen gekleurde vleugels.
D. Dagvlinders hebben twee paar poten.
Graag je antwoord sturen naar [email protected]. De winnaar krijgt de eer en een kwartetspel met veel informatie over nationale parken, geschonken door het Van Gogh Nationaal Park. Zondag tussen elf en twaalf uur hoor je het antwoord.
Mooi filmpje van een schaakbordlieveheersbeestje
Margot Reijnders had eens pauze en kwam toen tijdens haar rondje op een grote rol maaisel een schaakbordlieveheersbeestje tegen. Ze stuurde mij dit filmpje. Op het filmpje zie je inderdaad een van de vele soorten inheemse lieveheersbeestjes met de naam schaakbordlieveheersbeestje. Heel vaak denken mensen dat schaakbordlieveheersbeestjes vanwege hun gele kleur thuishoren bij de invasieve (en dus niet-inheemse) Aziatische lieveheersbeestjes, maar dat is niet zo. Dit lieveheersbeestje is een echte inheemse soort. Overigens is niet alleen de Nederlandse naam prachtig, ook de wetenschappelijke naam mag er zijn: Propylea quatuordecimpunctata! Vandaar dat het schaakbordlieveheersbeestje ook bekendstaat als het veertienstippelig lieveheersbeestje.
Op de foto hierboven kun je duidelijk zien dat deze soort opvallend geel is van kleur met zwarte, hoekige vlekken die samen vaak, dus niet altijd, een schaakbordpatroon vormen. Wel maken de typische vierkante vlekken dit lieveheersbeestje heel uniek. In ons land kun je ze het meest tegenkomen in lage begroeiing, zoals in bermen en langs bosranden. Maar ook in parken en tuinen, vaak vooral op brandnetels. Het hoofdvoedsel van deze mooie soort bestaat vooral uit bladluizen. Voorheen werden de volwassen exemplaren, maar ook de larven, door biologische kwekers in kassen uitgezet om bladluizenplagen tegen te gaan. Sinds de komst van de Aziatische lieveheersbeestjes gebeurt dit helaas niet meer.
Naast het schaakbordlieveheersbeestje kennen we ook een dambordvlieg, zie de foto hierboven. Wellicht later meer hierover.
Een vreemde bol op de egelantier, wat is het?
Helga van der Meer ziet sinds een paar maanden een vreemde bol in de egelantier in haar tuin. Ze vraagt zich af wat het is. Wat zij ziet, is een rozenmosgal. Die gal is veroorzaakt door een rozenmosgalwesp. Je komt ook andere namen voor dezelfde gal tegen, zoals rozengal of mosgal, slaapappel en bedeguar. Gallen zijn abnormale vergroeiingen die de gastheren maken op initiatief van een zogenoemde galverwekker. De galverwekker van de rozengal is de rozengalwesp. Die is zo'n drie millimeter groot, zie de geweldige foto hieronder.
In de gal bevinden zich kamertjes waarin de eitjes van de wesp zich bevinden. Ook de larven leven hierin. Later verpoppen die larven en worden vervolgens ook weer rozenmosgalwespen. In het begin zijn rozenmosgallen groen, maar ze verkleuren naar mooi rood. Op dat moment vallen ze echt goed op. Dit is meestal in het najaar. Voor de benaming slaapappel is ook een verklaring, die moet je zoeken in het oude volksgeloof. Voorheen dacht men namelijk dat als je de slaapappel of rozenmosgal voor het slapen onder je kussen legde, je een goede nachtrust zou hebben. Probeer het maar eens!
Waarom zoveel gaten waar een ven droog is komen te staan?
Rob Wolfs vraagt zich af waarom er bij extreem laag water in het Galgeven zoveel gaten en kuilen op de venbodem te zien zijn. Er zijn meerdere redenen waarom er gaten in vennen te zien zijn nadat een deel van zo'n ven is drooggevallen. In principe hebben echte vennen een ondoordringbare leemlaag in de bodem. Daardoor houden ze water vast. Maar er zijn historische gaten, zoals veenputten. In veel vennen heeft in het verleden namelijk kleinschalige turfwinning plaatsgevonden. Daardoor ontstonden kleine turfgaten.
Zijn er diepere gaten in de bodem, dan zijn dat vermoedelijk oude, door de mens gegraven putten. Vaak werd het woord put toegevoegd aan de naam, zoals bij het Wolfsputven.
Er zijn ook lekkagegaten. Deze gaten in de leemlaag zijn ontstaan door beschadigingen, zoals oude wortels of graafwerkzaamheden. Er ontstaan dan zinkgaten waar het water de grond in verdwijnt. Verder heb je nog krimpscheuren. Als de van nature natte en modderige leembodem van een ven extreem uitdroogt door enorme hitte, klinkt de grond in. Dan ontstaan die scheuren. Dit zijn dus geen echte gaten, maar openingen waardoor water verdwijnt. Gaan de temperaturen vervolgens nog verder omhoog, dan gaan die scheuren verder openstaan en ontstaan diepe, verticale spleten en gaten.
Er zijn ook nog gas- en instortingsgaten. Die ontstaan doordat zich in de modderlaag van een ven veel methaangas en CO2 van rottende plantenresten bevinden. Als het water verdwijnt, ontsnapt dit gas en kunnen ondergrondse holtes instorten, wat kleine putjes achterlaat.
Verder zijn er ook nog dieren die gaten maken. Deze gaten ontstaan vaak nadat het water is verdwenen. Daarbij gaat het om:
a) Vluchtgaten van waterdieren. Slakken, wormen en larven van diverse insecten, zoals libellenlarven en specifieke kevers, graven zich diep in de resterende vochtige modder in om niet uit te drogen.
b) Wroetsporen van vogels zoals reigers of eenden. Die wroeten, woelen en pikken diepe gaten in de zachte venbodem op zoek naar achtergebleven waterdiertjes, mosselen of wortels. Komt het water dan terug, dan ontstaan door waterbewegingen mooie kuilen met glooiende randen.
Wat zie ik hier?
Chequita Ketelaar-Damen zag resten van een paddenstoel met daarop, dacht ze, larfjes. Ik vermoed dat dit heel veel gewone pissebedden zijn. Al die pissebedden waren bezig op volgens mij de resten van een oude stuifzwam. Chequita had ook nog een foto gestuurd van zo'n stuifzwammensoort.
Dit kan kloppen, want zwammen en pissebedden komen voor in dezelfde leefomgeving. Bij uitstek op vochtige, schaduwrijke plekken met veel organisch materiaal, zoals onder rottend hout, tussen herfstbladeren en natuurlijk ook in de humuslaag van de bodem. Beide organismen zijn dan ook afvaleters, met een mooi woord detritivoren, en eten dus dood organisch materiaal.
Als bijvoorbeeld een stuifzwam volgroeid is, gaat die uiteindelijk rotten. Ga dan maar eens voorzichtig kijken op die rotte stuifzwam. Dan kun je vaak heel veel pissebedden zien, maar ook andere bodemdiertjes. Die zijn dan met z'n allen de resten van de zwam aan het opeten en opruimen. Al die pissebedden en andere bodemdiertjes kruipen dan heen en weer over zo'n overrijpe stuifzwam en dan blijven de sporen die er nog liggen vaak ook aan die huiden of pantsers plakken. Daardoor verspreiden die diertjes onbewust de sporen van zo'n paddenstoel.
Wat is de naam van dit torretje?
Lilian Strik dacht dat ze een tor of kever was tegengekomen. Ze probeerde dit zelf op te zoeken. Helaas kon ze niet op de naam van het diertje komen. Dat komt ook doordat ze bij de verkeerde orde aan het zoeken was. Het diertje op haar foto is geen kever, maar een wants. De orde van wantsen kent vele soorten kleine en grote wantsen.
Lilian heeft een van de vele invasieve wantsen op de foto gezet. De naam is gewone rookwants. Gewone rookwantsen werden in 1987 voor het eerst officieel in Nederland waargenomen. De laatste jaren zie je steeds meer gewone rookwantsen in ons land, want ze rukken enorm op. Van oorsprong kwam deze wantsensoort voor in Midden- en Zuid-Europa. Deze is vervolgens op eigen kracht Nederland binnengekomen.
Toch heeft ook de mens, onbewust, een grote rol gespeeld bij de komst van deze gewone rookwants. Dit door de import van openhaardhout. Gewone rookwantsen hebben als favoriete schuilplaatsen houtstapels en opslagplaatsen voor kachelhout. Ze overwinteren dan ook massaal in grote groepen onder losse boomschors of in dood hout. Dankzij veel import van buitenlands brandhout reizen de gewone rookwantsen heel gemakkelijk mee. Zo zijn ze over ons land verspreid.
Op het menu van de gewone rookwants staan de zaden van verschillende soorten planten. Met hun scherpe zuigsnuit doorboren ze zaden om vervolgens de voedzame inhoud eruit te zuigen. Heel kieskeurig zijn ze overigens niet, want ze eten diverse soorten zaden, zoals die van de populier en de iep. Maar ook de zaden van kruiden zoals brandnetel, bijvoet en aardbei. En als bastkevers niet opletten, komen die ook op de menukaart te staan van de gewone rookwants.
