Speciale commissie evalueert geweld door politie: ‘Gericht op leren’
Een agent die iemand hardhandig arresteert of een wapenstok gebruikt: wanneer is dat geweld gerechtvaardigd? De politie beoordeelt geweldgebruik achteraf. Stijn van Griensven, Hoofd Operatiën bij de politie Oost-Brabant, legt uit hoe dat werkt. “Zelfs de best getrainde politiemensen kunnen fouten maken.”
Als een agent geweld gebruikt, moet die dat melden in een digitaal systeem. Nog dezelfde dag bespreekt de dienstdoende hulpofficier van justitie met de betrokken agent wat er is gebeurd. Maar niet elke keer dat een agent geweld gebruikt, belandt de zaak vervolgens bij een speciale commissie.
Commissie Geweldsaanwending
Dat gebeurt wel wanneer iemand gewond raakt, een vuurwapen is gebruikt of er andere bijzondere omstandigheden zijn. In Oost-Brabant gaat het volgens Van Griensven om gemiddeld zo’n 150 zaken per jaar. “Dat is maar een fractie van alle geweldsaanwendingen.”
Brabantse Blauwe
In de serie Brabantse Blauwe volg je politieagenten in Den Bosch en Helmond tijdens hun werk. De serie is gratis en zonder account te zien op videodienst Brabant+.
Dat gebeurt wel wanneer iemand gewond raakt, een vuurwapen is gebruikt of er andere bijzondere omstandigheden zijn. In Oost-Brabant gaat het volgens Van Griensven om gemiddeld zo’n 150 zaken per jaar. “Dat is maar een fractie van alle geweldsaanwendingen.”
De Commissie Geweldsaanwending bestaat uit verschillende politiemensen en twee externe burgers. Ze beoordelen onder meer processen-verbaal, getuigenverklaringen en eventuele camerabeelden. Vervolgens brengen ze advies uit. Het uiteindelijke oordeel ligt bij Van Griensven, die dat namens de politiechef geeft.
Maar volgens hem bestaat er een belangrijk misverstand over die evaluatie. “Het stelsel is er niet alleen voor het afleggen van verantwoording aan de samenleving over het geweldgebruik, maar vooral voor de interne beoordeling van de kwaliteit van ons politiewerk.” Dat betekent dat een negatief oordeel niet leidt tot straf. Wel kan een agent bijvoorbeeld extra training krijgen.
“Het stelsel is vooral gericht op leren, van wat er niet goed gaat, of juist van wat heel goed heeft gewerkt in de praktijk. Pas als er door de politie een strafbaar feit is gepleegd of als er sprake is van plichtsverzuim, is een straf mogelijk aan de orde. In dat geval loopt dat via andere procedures en gaat buiten de Commissie Geweldsaanwending om.”
Kon het anders?
Toch klinkt regelmatig de kritiek dat politiemensen hun eigen collega’s beoordelen. Van Griensven begrijpt die gedachte, maar benadrukt dat er ook andere mogelijkheden bestaan. “Burgers kunnen aangifte doen of een klacht indienen. Bij strafrechtelijk onderzoek spelen het Openbaar Ministerie en eventueel de rechter een rol.”
Opvallend genoeg zijn volgens Van Griensven de externe burgers in de commissie vaak milder dan de politiemensen. “Wij houden zelf alles tegen een meetlatje aan. We denken dan al snel aan hoe we het ooit geleerd hebben. Een burger kijkt soms vooral naar de noodzaak van het geweld, terwijl politiemensen ook beoordelen of het anders had gekund.”
Leren van terugkerende patronen
Dat beoordelen is niet eenvoudig. Camerabeelden vertellen bijvoorbeeld lang niet altijd het volledige verhaal. “Soms zie je dan alleen de geweldsaanwending zelf, maar niet wat eraan vooraf is gegaan.” Ook getuigen kunnen dezelfde chaotische situatie heel verschillend hebben beleefd. Daardoor lukt het niet altijd om achteraf precies vast te stellen wat er gebeurd is.
Van Griensven noemt als voorbeeld een vechtpartij waarbij meerdere agenten moesten ingrijpen. Achteraf werden zes politiemensen en tien getuigen gehoord, die allemaal hun eigen versie van het verhaal hadden. “Dat is natuurlijk niet zestien keer precies hetzelfde verhaal. Probeer uit die puzzel aan brokstukken maar eens te halen hoe het echt gegaan is.”
Volgens Van Griensven wordt onderschat hoe ingewikkeld politiegeweld in de praktijk is. Een agent moet soms binnen enkele seconden tientallen beslissingen nemen. Van de manier waarop iemand wordt aangesproken tot het moment waarop een geweldsmiddel wordt ingezet. “Hoewel de meeste geweldsaanwendingen doorgaans goed verlopen, zullen bijna nooit alle beslissingen van één interventie allemaal even briljant zijn.”
Juist daarom kijkt de politie niet alleen naar losse gevallen, maar ook naar terugkerende patronen. Die kunnen aanleiding zijn om trainingen, instructies of werkwijzen aan te passen. “In elke geweldsaanwending zitten dingen die supergoed gegaan zijn en die voor verbetering vatbaar zijn.” Dat geldt volgens hem voor iedereen, zelfs voor de meest ervaren agenten.
