Ontdek

Dit is waarom Limburg sjoenkelt en Brabant in de kroeg staat

• Aangepast

Het is de Elfde van de Elfde en in het zuiden van Nederland stroomt het carnavalsbloed weer harder. Duizenden feestvierders bereiden zich de komende maanden voor op dagen vol muziek, optochten en gezelligheid. Boven de Maas scheren ze het nog wel eens over één kam, maar Limburgers en Brabanders vieren carnaval net even anders.

Profielfoto van Loïs Verkooijen
Geschreven door

Wie wel eens tijdens carnaval in Limburg is geweest, weet: de kleding is het zichtbaarste verschil. Brabanders gaan meestal verkleed als ‘iets’: Spiderman, de familie Flodder of het originele SWAT-pak. Of we dragen een boerenkiel of een gordijn. De Limburgers gaan niet verkleed als ‘iets’, maar gaan op hun mooist de stad in, uitgedost met veren, hoeden, schmink en glitter.

Brabanders vieren carnaval vooral in de kroeg, waar de carnavalskrakers door de speakers blazen. Daar gaan we van Links naar Rechts en Zakken we Deur, lachen we om de dubbele teksten van Lamme Frans en Veul Gère en dweilen we met blaaskapellen door de straten. Bijna alle steden hebben liedjes over hun eigen ‘carnavalsdorp’.

Limburgers feesten op straat en ‘sjoenkelen’ zich warm op dialectmuziek, die overigens niet per se alleen tijdens carnaval draait. Dat doen ze in steden die gewoon hun eigen naam houden. Geen Potteschijtersland of Mullukzuipertjesland, maar gewoon Remunj, Zitterd en M-S-T-R-zachte G.

Een stiekem feestje
Er zijn dus verschillen, maar waar komen die vandaan? De oorsprong van carnaval ligt waarschijnlijk in een combinatie van eeuwenoude gebruiken en katholieke tradities. Voordat de veertig dagen vasten voor Pasen begonnen, mocht er nog één keer flink gegeten en gedronken worden. Al in 1444 werd er geschreven over vastenavond in Den Bosch.

Nederland zoals we het nu kennen, bestond toen nog niet. Brabant was het hertogdom Brabant, en wél al hartstikke katholiek. Na de Reformatie, in 1517, kregen protestantse machthebbers boven de rivieren steeds meer invloed. Het zuiden bleef katholiek, maar de protestanten maakten het feestvieren moeilijker. Carnaval was bepaald niet hun favoriete feestje en ze verboden of ontmoedigden het. In Tilburg kon je zelfs gestraft worden als je in het openbaar feestte. Carnavallen? Dat moest stiekem.

Zowel Brabant als Limburg werden ingelijfd door de Fransen. Vanaf 1813 kwam er wat ‘vrijheid, gelijkheid en broederschap’. Meneer pastoor was nog niet erg fan van het zuipfestijn, dus de meeste mensen vierden het nog thuis. Maar in Den Bosch, Breda en Bergen op Zoom hosten ze toen al.

Een chique feestje
In Limburg speelde ondertussen nog iets anders: de sterke band met het Duitse Rijnland. In het katholieke gebied rond Keulen kreeg carnaval in de negentiende eeuw een flinke make-over. Het feest werd beter georganiseerd, chiquer en fatsoenlijker, met optochten, kostuums, onderscheidingen en een carnavalsprins. Het Rijnlandse carnaval was geboren. De pastoor was nog steeds geen fan, maar hoge piefen in Maastricht en Venlo kregen het feest maatschappelijk geaccepteerd.

In Brabant hielpen de carnavalsnamen, die nu in elk dorp en elke stad zo gewoon zijn, om het feest geaccepteerd te krijgen. De gedachte was: als we de stad drie dagen in een dorp veranderen, met een eigen naam en bestuur, hebben we een eigen carnavalswereld. De rest van het jaar doen we dan gewoon ‘normaal’.

Ook met optochten kwamen ze de kerk tegemoet. Die haalden mensen uit de kroegen en verlegden het zuipen naar meer pracht en praal. Oeteldonk (Den Bosch) en Bergen op Zoom deden dat als eerste. Daarom ziet het carnaval er daar net wat anders uit: geen SWAT-pakkies, iets meer ‘Rijnlands’ en in zekere zin iets ‘Limburgser’ dan in andere steden.

Samen feesten
Na de Tweede Wereldoorlog nam de invloed van de kerk af en kreeg carnaval alle ruimte. In Tilburg verdween het verbod, verenigingen schoten uit de grond en bijna alle steden kregen carnavalsnamen. Ook in Limburg groeide het aantal carnavalsverenigingen flink.

In beide provincies draait het nu om samen vieren, gelijkheid en even lekker de boel op z’n kop zetten. Alleen dat oorspronkelijke vasten na afloop? Dat is in beide provincies een stuk minder populair geworden.

Ontstaan Elfde van de Elfde

De Elfde van de Elfde vieren we overigens nog maar kort, korter dan je misschien denkt. Bergen op Zoom was daarin de kartrekker. In Tilburg vieren ze het zelfs pas een aantal jáár zoals we het nu kennen. Alles over het ontstaan en de betekenis van de Elfde van de Elfde lees je in dit artikel.

Lees ook

App ons! 👋

Heb je een foutje gezien of heb je een opmerking over dit artikel? Neem dan contact met ons op.

Download de app en draag het gevoel van hier altijd bij je!