De elfde Bredase bisschop, weer een Brabantse boerenzoon
Er is de afgelopen maanden veel gespeculeerd over de nieuwe bisschop van Breda. Allerlei namenlijstjes verschenen. Zeker is al wel dat met de benoeming van Jan Liesen een traditie in ere wordt gehouden in Breda: de bisschop is weer een Brabantse boerenzoon, net zoals veel van zijn voorgangers, onder wie Tiny Muskens. Maar een boerenzoon die het wel heeft geschopt tot bijbelwetenschapper.
Wie o wie?
Wie wordt de nieuwe bisschop? Zoals gebruikelijk deden diverse namen de ronde. Namen van hulpbisschoppen van Den Bosch en Roermond doken op maar ook bekende pastoors uit het bisdom kwamen op lijstjes voor, zoals Paul Verbeek uit Oudenbosch. Die is een tijdje terug deken geworden in het bisdom en kwam vaak in het nieuws, soms ook met ludieke acties als een carnavalsnummer. Waar de geruchten vandaan kwamen is moeilijk te zeggen. Opzettelijk namen de wereld in brengen om te peilen hoe iemand ligt, lijkt vrij zinloos. De beslissing wordt genomen in Rome. Daar laten ze zich niet leiden door de publieke opinie. Alles wijst er op dat er vooral wordt gekeken of de kandidaat geschikt is, in het bisdom past en achter de koers staat van de kerk. Dat zit wel goed want het bisdom kon kandidaten zelf aandragen. Bovendien adviseert Jan Liesen het vaticaan over de koers en daarmee lijkt Rome iemand te hebben benoemd die prima aansluit bij die koers, in ieder geval die koers goed kent.
Veel katholieken, weinig kerkgangers
Liesen gaat aan de slag in het kleinste bisdom van Brabant. Onze provincie valt uiteen in twee (van de zeven) bisdommen: Den Bosch en Breda. Den Bosch heeft veel meer katholieken. Onder het bisdom van Breda vallen West-Brabant en de hele provincie Zeeland. Volgens de meest recente cijfers van onderzoeksinstituut Kaski (2009) wonen er in dit gebied 1,1 miljoen mensen. Van hen zijn er 441.000 die als katholiek geregistreerd staan. Maar dat hoge aantal zegt niets over de betrokkenheid bij het kerkelijk leven. Velen zijn 'rk- van-huis-uit' en hebben de kerk al lang geleden de rug toegekeerd. Heel soms komen ze nog in een kerk bij een uitvaartmis of een huwelijk of bij die paar duizend dopen in het bisdom die er jaarlijks zijn. Slechts een klein deel, nog geen vijf procent, van de katholieken in bisdom Breda zit nog wekelijks in de kerk bij de zondagsmis.
Bisdom Breda vaak in het nieuws
Ondanks de geringe omvang van het bisdom, stond de bisschop van Breda toch vaak in de schijnwerpers. Bisschop Ernst was dat al in de jaren tachtig maar vooral bisschop Tiny Muskens kende een enorme bekendheid. De monseigneur was vaak te gast in actualiteitenrubrieken en documentaires: Pauw en Witteman, Paul de Leeuw enzovoort. Zijn grootste wapenfeit was de uitspraak dat armen best brood mochten stelen als ze echt niets te eten hadden. Verder zei Muskens herhaaldelijk dat hij er weinig moeite mee had dat mensen anticonceptiemiddelen gebruiken zoals condooms. Daarmee ging hij in tegen het officiële standpunt van de centraal geleide kerk in Rome. Muskens was en is een man van de wereld, ooit begonnen in Indonesië kende hij andere godsdiensten zoals de islam. In 2003 wilde hij een regionaal concilie organiseren, een debat over actuele zaken in de samenleving. Dat werd hem verboden vanuit Rome uit vrees voor problemen rond gevoelige zaken als euthanasie en abortus.
bisdom in rustiger vaarwater
Muskens' opvolger Van den Hende begon onder hem als hulpbisschop in 2006 en hij volgde in 2007 Muskens ook op toen die steeds meer gezondheidsproblemen kreeg. Van den Hende was korter in Breda dan zijn voorganger en was ook een ander mens. Terwijl zijn voorgangers Ernst en Muskens bekend stonden als sociaal en volks en ook geliefd, bleek Van den Hende uit ander hout gesneden. Hij was terughoudender met media-optredens. Hij was meer een man van de kerk dan een man van het volk: rechtlijniger en behoudender. Negatief in het nieuws kwam hij toen hij protestanten verbood om ter communie te gaan in gezamenlijke (oecumenische) diensten met katholieken. In mei 2011 benoemde paus Benedictus XVI Van de Hende tot bisschop van Rotterdam en daar ging hij ook aan het werk in juli dit jaar.
De sollicitatieprocedure
Toen Van den Hende vertrok was er dus een vacature voor een nieuwe herder, zoals de kerk een bisschop vaak in de wandelgangen noemt. Het Bredase kathedraal-kapittel kwam in actie. Dat is een vertrouwens- en adviescollege van de bisschop. Dit kathedraal kapittel wordt voorgezeten door de vicaris-generaal, de tweede man na de bisschop. Het kapittel stelde een 'terna' op. Dat is een lijst met drie namen van mogelijke kandidaten. Die lijst werd naar Rome gestuurd en daar besliste de paus over de benoeming van een van de drie: dat werd dus Liesen. De namen van de twee andere kandidaten zijn niet bekend en worden ook niet naar buiten gebracht.
De benoeming
Als er dan uiteindelijk een priester wordt benoemd, krijgt hij ook een eigen kerk: een kathedraal. Dat is de Antoniuskathedraal in de Veemarktstraat in Breda. In de kerk staat de cathedra, de speciale zetel van de bisschop. Op enkele honderden meters afstand van die kerk staat het bisschopsshuis, de woning van de bisschop. In andere bisdommen heet dat gebouw het bisschoppelijk paleis maar in Breda wordt de term bisschopshuis gebruikt, waarom is onbekend. Jan Liesen mag daar in wonen en werken, voor hoe lang dat zal de tijd leren.
boerenzoon
De hulpbisschop van Den Bosch is nog weinig in het nieuws geweest in tegenstelling tot zijn collega Mutsaerts. Die had de afgelopen maanden de handen vol aan conflicten in de San Salvatorparochie in Den Bosch maar ook euthanasie-kwestie in Liempde. We weten dan ook nog niet zo veel van hem. In eerdere interviews gaf hij aan dat hij blij was met zijn benoeming tot hulpbisschop maar dat hij ook liever pastoor was gebleven. Bij welke progressieve of conservatieve traditie hij gaat aansluiten zal de komende tijd duidelijk worden. Duidelijk is nu al wel dat hij als Oosterhoutste boerenzoon in een bisdomtraditie past. Tiny Muskens was en is boerenzoon, net zoals onder andere de bisschoppen en voorgangers Hopmans, Leijten en Baeten.