Mini-mega, megazaken en vuurwerk
Een nieuwe column van Willem-Jan Joachems, de misdaadverslaggever van Omroep Brabant.
In Brabant hebben we weer eens een megazaak voor de rechtbank in Den Bosch. In totaal zijn er vijftien verdachten, met vooral leden van woonwagenkampfamilie R. uit Oss. Ze worden door het OM beschuldigd van grootschalige drugs- en wapenhandel. De voorbije dagen kreeg ik wat vragen over wat nou een megazaak is en waarom het nou zo lang moet duren. Over de bijzondere combinatie van lange dagen, een berg bewijs, gedoe en vuurwerk gaat dit verhaal.
De meeste rechtszaken in ons land duren minder dan een dag. Heel veel werk van politie, OM en advocaten is namelijk al vooraf uitgewerkt, besproken en bekend. Een rechter krijgt dan een compleet dossier en kan in het openbaar nog wat vragen stellen aan de verdachte, over onduidelijkheden. Een politierechter kan zo binnen pakweg een uurtje iets afronden. Het zijn meestal makkelijk bewijsbare dingen zoals een winkeldiefstal of vernieling die een politierechter doet. Net als een kantonrechter, die bijvoorbeeld snelheidsboetes behandelt.
"In het zuiden zien we minder vaak dit soort gigantische zaken."
Als het wat ingewikkelder wordt, duurt het een proces een paar uur of een hele ochtend. Een megazaak duurt altijd langer dan een dag, meestal meerdere dagen. Het is altijd een wat ingewikkelder rechtszaak met een groep verdachten die samen allerlei misdrijven met elkaar zouden hebben gepleegd. Onderzoek Marengo is zo'n voorbeeld, met Ridouan Taghi. Het proces rond Willem Holleeder ook. De internationale zaak rond de MH17 kan zelfs jaren duren.
In het zuiden zien we minder vaak dit soort gigantische zaken. Een voorbeeld is die van de Party King, rond een crimineel loket in Best, zo'n vijf jaar geleden. Die zaak was zo groot met vele tientallen verdachten dat hij in afzonderlijke stukken is behandeld. De Party King (officieel: Onderzoek Explorer) is deze eeuw tot nu toe misschien wel de grootste zaak die we voor een Brabantse rechtbank zagen. Twintig jaar geleden waren er de Juliëtzaak en Yorkzaak in Breda. Dat waren ook échte megazaken die je maar zelden ziet.
In Breda speelde onlangs nog een zaak met negen verdachten en die waren gepland over drie weken. Sommige rechtbanken in het land noemen zoiets ook wel een minimegazaak. Inderdaad: mini-mega.
"Het zijn lange zittingsdagen met veel luisteren en wachten."
In het geval van Operatie Alfa (officieel Onderzoek Noord) is er geen twijfel over mogelijk: mega. Het proces bespreken van de hele zaak duurt alleen al zeven weken. En dat zien we zelden in Brabant dat een proces zo lang duurt. Het zijn lange zittingsdagen met veel luisteren en wachten. Soms knikkebollen als het even saai is.
Zo'n megazaak betekent voor alle spelers een berg aan dossiers. Nog niet zo lang geleden werden die op karren de rechtszaal binnen gereden en je ziet ze nog wel eens. Dat is echt niet overdreven. Een rechtbank is een van de weinige plekken in ons land waar de fax nog volop werd gebruikt tot een paar jaar terug.
Gelukkig is daar de computer voor in de plaats gekomen. Het is een stuk sneller zoeken in die (tien)duizenden pagina's met uitgewerkte tapgesprekken, verhoren, verslagen, rapportages en ander bewijsmateriaal. In onderzoek Alfa zijn 860 afgeluisterde gesprekken uitgewerkt. Ze zijn heel belangrijk voor de zaak. Een enorme berg aan documenten dus is zo'n kenmerk van een megazaak.
"Dat was de genadeklap voor Martien en zijn advocaat."
In megazaken zie je ook vaak gedoe over de opsporing. Camera's microfoons, pseudokopers en uitlokking bijvoorbeeld. In het geval van Operatie Alfa is het de afluisteroperatie die ter discussie staat. Op de opnames horen politiemensen andere dingen dan de advocaten. De advocaten noemen de uitwerking slordig en eisen opheldering.
De rechtbank vindt dat onnodig en zegt: we gaan door. Dat was de genadeklap voor Martien en zijn advocaat en ze besloten op te stappen. Ook dat is een kenmerk van een megazaak: ophef over de aanloop en opsporingsmethodes.
In een megazaak kun je het onverwachte verwachten. Soms lijkt het theater. Maar hoe theatraal het ook kan overkomen, voor verdachten is een afwijkende stap vaak het enige wat nog rest. In de zaal zie je mensen boos worden, verbaasd zijn, de rechter wraken, om (plas)pauzes vragen, mooie dingen zeggen, de verdediging staken en ruzie maken met elkaar. Tot en met Martien R. die deze week uitgebreid citeerde uit wetboeken. Het hoort erbij. En het levert voor de buitenwereld dan vuurwerk op.
Megazaken zijn daarom voor ons media daarom altijd bijzonder om mee te maken. Je weet nooit precies hoe de dingen gaan.
