Levenslang: veel gevraagd, weinig gegeven in Tilburg

Levenslang is de zwaarste straf die we kennen. Maar in de rechtszaal hoor je dat woord ‘levenslang’ zelden vallen tijdens een zaak. Tot deze week. Toen klonk dat woord weer eens, tijdens het hoger beroep over de gezinsmoord in Etten-Leur (2020). Je leest het in deze nieuwe column van misdaadverslaggever Willem-Jan Joachems.

Een vader doodde zijn zoon, dochter, vrouw en moeder. Zo weerzinwekkend, dat verdient levenslang, zullen velen zeggen. Heel begrijpelijk.

Droom
Als iemand die straf krijgt is het ook echt levenslang. Altijd al geweest. Maar Europese rechters hebben jaren terug bepaald dat je uitzicht moet houden op vrijheid. Dus daarom mag je na 27 jaar in ons land gratie aanvragen.

Dan kijken allerlei instanties naar je verzoek. Ze beoordelen of je kan resocialiseren en of je geschikt bent om weer vrij te zijn. De minister beslist uiteindelijk. Maar die mag onbeperkt de tijd nemen om daarover na te denken. Dus gratie lijkt vooral een stip aan de horizon, een droom misschien. Maar dromen mag.

Eis
De straf levenslang wordt vaker gevraagd door het Openbaar Ministerie (OM) dan opgelegd door de rechter. Ook bij ‘enkelvoudige’ moorden klonk die eis, dus als er een iemand is vermoord. In de Etten-Leur-zaak waren het er vier.

De rechters in Breda oordeelden dat het drie keer doodslag en een moord was. De regels zijn dat je voor doodslag nooit levenslang op legt en voor één moord ook niet. Dertig jaar cel dus. Speelde ook mee dat de verdachte nooit gewelddadig was. De kans op herhaling zou ook klein zijn. Een redenering die toch wat vragen opriep.

Brabantse zaken
Vooral als je bedenkt dat meervoudige moorden bijna altijd wordt bestraft met levenslang. In deze bekendste Brabantse zaken gebeurde dat ook:

• Huseyn Baybasin, gaf opdracht tot diverse moorden en gijzelingen (2002).
• De drievoudige afrekening in Helmond (2003).
• De moord op twee buurjongens in Eindhoven (2004).
• Een man schoot in Helmond zijn ex-vriendin en daarna nog drie bekenden dood (2011).

Het is duidelijk dat levenslang weinig wordt opgelegd, in ieder geval in Brabant. Overigens is het wel wat vaker opgelegd, maar in hoger beroep omgezet en verlaagd.

Er is wel wat aan het veranderen. Als je naar de cijfers kijkt, loopt het aantal levenslang gestraften op. Nu zijn het er zo'n zestig. Vorig jaar alleen al negen veroordelingen in ons land.

Onvoorstelbaar
In nogal wat zaken worden mensen terecht voor altijd de cel in gestopt. Toch is het onvoorstelbaar. Daarom is het altijd goed dat er een hoger beroep is en andere rechters zich er over kunnen buigen, want het is nogal wat.

Reken mee. De verdachte uit Etten-Leur is nu 36. De veroordeling tot 30 jaar staat nog steeds overeind. Met de huidige regels betekent dertig jaar dus dat hij begin zestig is als hij vrijkomt. Zestig jaar. Dan neem je in feite al iemand zijn leven af. Een deel dat heel mooi kan zijn, behalve als je achter tralies woont.

Een leven dat je had kunnen leven, maar niet mocht. Net als zijn gezinsleden.