Ondanks hoge muren en hekken is menig boef uit deze gevangenis ontsnapt in Breda

Het is deze maand exact tien jaar geleden dat de Koepelgevangenis in Breda, gebouwd tussen 1882 en 1886, definitief de poorten sloot. In al die jaren dat de nor dienst deed, wist menig crimineel ondanks hoge muren, hekken en bewakers te vluchten. De meest spectaculaire ontsnapping was ongetwijfeld in 1952, toen zeven oorlogsmisdadigers met hulp van buitenaf ontkwamen.   

Het is een gure, regenachtig en winderige dag, deze tweede kerstdag 1952. Het kwik tikt een schrale zeven graden aan, maar in de Koepelgevangenis heerst een warme sfeer. De gevangenen krijgen een goede maaltijd, een sigaret en er staat een filmvertoning op het programma. Ook hier wordt volop genoten van de feestdagen.

Maar de sfeer slaat snel om als blijkt dat zeven criminelen de benen hebben genomen op het moment dat de lichten uitgaan en de filmprojector begint te draaien. Ze zijn via het kolenhok op het binnenterrein geklommen, hebben twee aan elkaar geknoopte ladders tegen de muur gezet en zich met een rubberen brandslang op straat laten zakken. Daar staat een auto te wachten en ze rijden er snel vandoor, richting Duitsland. 

De dagen daarna staan de kranten bol van de tot in de puntjes voorbereide ontsnapping. Niet alleen omdat het liefst zeven boeven tegelijk is gelukt te vluchten, het zijn bepaald niet de minste.

Jacob de Jonge, Herbertus Bikker, Willem Polak, Willem van der Neut, Sander Borgers, Klaas Carel Faber en Antoine Touseul. Stuk voor stuk keiharde oorlogsmisdadigers die samen verantwoordelijk zijn voor de dood van vele tientallen Nederlanders. De meesten van hen zijn na de oorlog ter dood veroordeeld, maar die straf is omgezet tot levenslang.

Al snel blijkt dat de autoriteiten er een potje van maken. De politie wordt pas uren later gealarmeerd, bij de grenswachten ratelt de telex met het opsporingsbericht pas op het moment dat de ontsnapte criminelen al lang en breed de grens over zijn.  

De mannen vragen direct asiel aan in Duitsland. Omdat ze hun Nederlands staatsburgerschap hebben verloren door hun oorlogsverleden en in Duitse krijgsdienst voor de SS hebben gevochten, krijgen ze uiteindelijk een Duits paspoort. En dat blijkt hun redding. Nederland kan vragen om uitlevering, maar onze oosterburen weigeren onderdanen uit te leveren. En zo lijken ze hun straf te ontlopen.

Voor bijna alle mannen is dat ook zo. Zij sterven in Duitsland, zonder nog maar een dag vast te hebben hoeven zitten. Dat is anders voor Herbertus Bikker. KRO's Reporter spoort hem in 1993 in Duitsland op en uiteindelijk besluit de Duitse justitie alsnog vervolging in te stellen.

In 2003 begint het proces tegen hem, voor het doodschieten van een verzetsman in een strafkamp in het Overijsselse Ommen. Maar een jaar later wordt dat afgeblazen: Bikker heeft een slechte geestelijke en lichamelijke gezondheid. In november 2008 overlijdt Bikker in Duitsland, op 93-jarige leeftijd.

In 2013 wordt tot groot verdriet van toenmalig burgemeester Peter van der Velden besloten dat de gevangenis dicht gaat. Dat gebeurt ook op 1 januari 2016. Er zijn plannen om op het terrein woningbouw mogelijk te maken, nu doet het complex dienst als opvang voor Oekraïense vluchtelingen.