Aswoensdag is voor katholieken het begin van de veertigdagentijd: een periode van vasten en bezinning in aanloop naar Pasen. Dit jaar loopt die van 18 februari tot en met 4 april. Maar wat houdt het vasten precies in?

De traditie gaat ver terug. Al sinds het Concilie van Nicea in 325 kent de kerk een periode van feest en daarna vasten en een voorbereiding op Pasen. In de Middeleeuwen waren de regels streng: overdag mocht niet worden gegeten en pas ’s avonds was één sobere maaltijd toegestaan. Tegenwoordig zijn de regels een stuk soepeler.

Waarom duurt vasten 40 dagen?
De veertigdagentijd verwijst naar de veertig dagen die Jezus volgens het Nieuwe Testament vastte in de woestijn. Ook het volk van Israël zou er veertig jaar over hebben gedaan om het Beloofde Land te bereiken. In de Bijbel staat het getal veertig vaker symbool voor een nieuwe periode.

Die begint direct na carnaval. Dat woord is afgeleid van het Latijnse carne vale, wat voor ‘vaarwel vlees’ staat. "Vroeger hadden dieren winterslaap in de winter en viel er niks te jagen, legt 'carnavalsprofessor' William Feijen uit. "Mensen aten ook daarom geen vlees meer."

Carnaval vormt dus al sinds de Middeleeuwen het laatste moment van uitbundigheid voordat een tijd van soberheid en bezinning aanbreekt. Dat contrast is groot: van feest en overvloed naar stilte en versobering.

Wat betekent vasten?
Vasten betekent letterlijk dat je jezelf iets ontzegt. Dat kan minder eten zijn, maar ook zoals veel mensen tegenwoordig doen: geen alcohol meer drinken, geen snoep eten, geen sociale media gebruiken of de auto laten staan. Zo’n persoonlijke keuze wordt ook wel een vastenoffer genoemd.

Officieel duurt de vastentijd 46 dagen. Maar de zes zondagen worden niet meegerekend, omdat die binnen de christelijke traditie altijd als feestdagen gelden. En op feestdagen wordt niet gevast. Katholieken tussen de 18 en 59 jaar zijn verplicht te vasten: één volledige maaltijd en twee kleine maaltijden. Gelovigen mogen vanaf 14 jaar dan ook geen vlees meer eten. Vis mag wel. Zieken en zwangere vrouwen hoeven niet te vasten. 

Het doel is niet lichamelijke straf, maar geestelijke groei: stilstaan bij je leven, ruimte maken voor God en aandacht hebben voor anderen, bijvoorbeeld via liefdadigheid. Feijen maakt de vergelijking met de ramadan. "Bij ramadan 'vast' men ook niet, maar eet men na zonsondergang. De regels die voor hen gelden, gelden ook voor ons. Alles een beetje minder luxe en klaarstaan voor anderen."

Vasten mensen nog?
Zijn er nog veel mensen die vasten? "Nee, dat hoor je niet meer", zegt de carnavalsprofessor. "Ik ken niemand meer die vast." En dat vindt hij eigenlijk wel zonde. "Het is wel een stuk oud gebruik van carnaval, maar ik kan ook wel begrijpen dat het in de huidige tijd een beetje komt te vervallen." Maar soberder leven en meer klaarstaan voor anderen, dat bestaat nog wel.