Een vloggende Eindhovense gedetineerde die openlijk een kijkje geeft in het bajesleven, scoort duizenden views op TikTok en andere sociale media. De gevangenis noemde het eerder ‘zeer onwenselijk’, maar Esther van Ginneken, universitair hoofddocent criminologie, kijkt er minder van op. "Ik denk dat het onmogelijk is om dat tegen te houden, het gaat om een menselijke behoefte."

Wie de beelden van Danny van den Hoogen bekijkt, krijgt een ongefilterd inkijkje in het leven achter tralies. De opnames zijn gemaakt in de gevangenissen van Hasselt en Roermond, waar hij een Belgische celstraf uitzat voor het bezit van verboden grondstoffen.

Hij neemt zijn volgers mee door zijn cel. De camera glijdt langs een grijs kurkbord, werpt een blik op het voetbalveld en eindigt bij de zware celdeur. In andere video’s toont hij zijn ‘stalen troon’, de wc. Ook zijn dwergpapegaai in een kooitje en een goedgevulde koelkast komen in beeld.

Een van de video's van Danny:

De filmpjes zorgden vrijdag voor irritatie bij de PI in Roermond, waar een deel van de beelden is gemaakt. "Het naar buiten brengen van dergelijke filmpjes is uiteraard zeer ongewenst", zei een woordvoerder eerder tegen L1. "Het bezit van een mobiele telefoon is niet toegestaan, omdat we niet willen dat gedetineerden ongecontroleerd contact kunnen hebben met de buitenwereld."

Volgens Van Ginneken, hoofddocent aan de Universiteit Leiden, is die verontwaardiging begrijpelijk. "Het komt wel vaker voor. Een telefoon is heel gewilde smokkelwaar. Telefoons die binnen worden gesmokkeld, kunnen voor heel veel geld gekocht worden", zegt ze. Wie wordt betrapt, riskeert extra straf. "Bijvoorbeeld twee weken in de isolatiecel, maar er spelen allerlei dingen mee in het bepalen van die straf."

Isolatiecel
Ook Van den Hoogen ondervond dat zelf. Hij werd betrapt met een telefoon en belandde acht dagen in de isolatiecel. Daarna wist hij opnieuw een toestel te bemachtigen. "Ik doe niks verkeerd. Toen ik vrijkwam heb ik de video's pas gedeeld", zei hij eerder tegen Omroep Brabant. "Ik miste mijn kinderen en die telefoons in de gevangenis werkten de helft van de tijd niet."

Dat laatste herkent Van Ginneken. "Vaak is een reden om een telefoon naar binnen te smokkelen het contact houden met de buitenwereld op een manier die je zelf fijn vindt." Volgens haar zijn telefoons in gevangenissen namelijk schaars of slechts op vaste momenten beschikbaar.

Smokkeltelefoons worden daarnaast soms gebruikt om porno te kijken, vooral om de tijd te doden, en in zeldzame gevallen ook om illegale activiteiten te organiseren. Maar de belangrijkste drijfveer blijft volgens de hoofddocent simpel: contact met het thuisfront.

"Vanaf half vijf zitten gevangenen achter gesloten deur op hun cel", zegt ze. "Dan is er ook weinig zicht op wat er achter die deur gebeurt. Er is dan genoeg tijd voor ingenieuze plannen om een telefoon te bemachtigen."

De druk op gevangenissen speelt volgens haar eveneens mee. "Veel avondprogramma’s zijn geschrapt, dat zorgt voor verveling bij mensen. Ook kampen gevangenissen met een personeelstekort, dat maakt het opsporen ook lastig."

Verveling 
Ondanks maatregelen glippen telefoons nog altijd naar binnen: over het hek gegooid, meegenomen door familie en soms zelfs met hulp van personeel. "Er zijn ook telefoons ter grootte van een USB-stick die via lichaamsholtes mee gesmokkeld kunnen worden, daar kun je wel alleen mee bellen."

Volgens de criminologe is de drang neer een telefoon bij gevangenen groot. "Zeker in de huidige wereld, waar een groot deel van ons leven zich via de telefoon afspeelt. Dat valt niet weg in de gevangenis. Dan verlies je zoveel aan de belangrijke aspecten van contact."

Behoefte aan contact
Ze noemt voorbeelden zwangere vrouwen van wie de partner vastzit, gedetineerden met kinderen of zieke familieleden die amper in contact kunnen komen met een gevangenen. "In dat soort situaties kun je alleen bellen op vaste tijdstippen en daarbuiten kun je niemand bereiken. Hoe fijn is het dan om een eigen telefoon te hebben." Ook Van den Hoogen zei eerder dat hij de video’s vooral voor het thuisfront maakte.

Ook verveling en eenzaamheid spelen een rol bij de behoefte aan een mobieltje in de bajes. "Het is iets waar we enorm aan gewend zijn", zegt Van Ginneken.

Ze ziet ook een mogelijke oplossing. "Ik denk dat een oplossing ook zou kunnen zitten in vaste telefoons op elke cel, of meer mogelijkheden tot videobellen. Dan hoef je geen telefoon naar binnen te smokkelen. Contact is een menselijke behoefte."