Door Wim van Dijk (81) moet Den Haag praten over soepelere euthanasieregels in Den bosch

De levensmissie van Wim van Dijk (81) is gelukt: politiek Den Haag moet praten over euthanasie, nadat hij bijna 76.000 handtekeningen verzamelde. Daarmee eert hij naar eigen zeggen zijn overleden vrouw. Dinsdagmiddag gaf hij de handtekeningen aan de Tweede Kamer. "Het gaat er mij om dat mensen zelf mogen beslissen", zegt hij.

Voor Van Dijk is het persoonlijk: zijn vrouw Tineke overleed aan dementie op een manier die hij onmenselijk vond. "Ik wil ervoor zorgen dat niemand hetzelfde lijden hoeft mee te maken", zegt hij. 

Daarom startte hij een burgerinitiatief in de vorm van een petitie en schreef hij het Wetsvoorstel Levenseinderegie, gesteund door onder meer Coöperatie Laatste Wil en Exit International. Het wordt ook wel een 'alternatieve, moderne euthanasiewet' genoemd.

In Nederland moet een burgerinitiatief met 40.000 handtekeningen door de Tweede Kamer worden besproken. Van Dijk heeft dat aantal ruimschoots gehaald en zet daarmee het debat over euthanasie opnieuw op scherp. "Als genoeg mensen het willen, kan de politiek er niet omheen", zegt Van Dijk.

'Ondragelijk lijden is iets heel persoonlijks'
Euthanasie is nu alleen toegestaan als een arts vaststelt dat sprake is van ondraaglijk én uitzichtloos lijden. Artsen moeten dat beoordelen. En juist daar wringt het, omdat dat lijden volgens hem per persoon verschilt.

"Ondragelijk lijden is iets heel persoonlijks. Als je dat bij de arts legt, maak je er een medische kwestie van, terwijl het om iets diep menselijks gaat", vindt Van Dijk.

Dat legt volgens hem een grote en zware verantwoordelijkheid bij artsen, die iets moeten inschatten wat ze zelf niet kunnen voelen. Daardoor kan lijden soms langer duren dan nodig, vindt Van Dijk.

Iemand bepaalt zelf of leven wordt beëindigd
Het Wetsvoorstel Levenseinderegie geeft mensen die euthanasie willen meer eigen regie over het proces. De gedachte achter het voorstel is dat iemand zelf bepaalt of en wanneer het leven wordt beëindigd. Artsen en andere zorgverleners kunnen controles uitvoeren en geven daarbij vooral uitleg en advies, maar nemen de beslissing niet over.

De uitvoering van het levenseinde zou worden gedaan door gecertificeerde levenseindebegeleiders. Degene om wie het gaat, kan ervoor kiezen om het middel in te nemen, of dit te laten doen door een arts of iemand uit de directe omgeving als dat gewenst is.

Daarnaast regelt het wetsvoorstel dat mensen in hun laatste levensfase alsnog voor euthanasie kunnen kiezen als palliatieve sedatie is afgesproken. Daarbij wordt het bewustzijn met medicijnen verlaagd om ondraaglijk lijden te verlichten. Een wilsverklaring is dan niet nodig, mits de betrokkene of voogd hierover vooraf afspraken heeft gemaakt met de arts.

Tot slot zal er dan een instituut worden opgericht dat levenseindebegeleiders opleidt en certificeert, zodat de uitvoering zorgvuldig en volgens vaste regels gebeurt.

Steun uit meerdere hoeken
Het initiatief krijgt niet alleen steun van duizenden burgers, maar ook van bekende Nederlanders, onder meer schrijver Adriaan van Dis, oud-D66-leider Alexander Pechtold, neurobioloog Dick Swaab, actrice Loes Luca en oud-minister Hedy d’Ancona.

Van Dijk heeft zijn missie volbracht, nu ligt het balletje bij de Tweede Kamer. Het is aan de politici: gaan ze mensen zelf laten beslissen over hun levenseinde, of houden ze vast aan de huidige wet? "Veel mensen hebben gezien wat lijden kan doen bij hun naasten. Het is tijd dat mensen zelf de regie krijgen", zegt Van Dijk.