Ouders van kinderen die slachtoffer zijn geworden van seksueel misbruik staan vaak voor een moeilijke keuze: vertel je je kind wat er is gebeurd, of laat je het rusten als ze zich er niets van herinneren? Het is een zwaar dilemma die vaak gepaard gaat met schuldgevoel, onzekerheid en angst. 

"Ouders worstelen daar bijna altijd mee", zegt orthopedagoog Aafke Scharloo die is gespecialiseerd in seksueel misbruik. “Het liefst wil je er zo min mogelijk mee te maken hebben, omdat het zo zwaar is”, zegt ze. 

Dit dilemma is werkelijkheid geworden voor de ouders in de zaak rond het Limburgse oppasstel in de regio Eindhoven, waar zeven jonge kinderen slachtoffer zijn geworden van seksueel misbruik tussen 2019 en 2021.

Soms hopen ouders dat hun kind het misbruik niet heeft gemerkt of zich het later niet zal herinneren. “Die neiging begrijp ik heel goed”, zegt Scharloo. “Maar meestal is het niet verstandig om het helemaal geheim te houden.”

Lichaam onthoudt het
Het lichaam kan volgens Scharloo namelijk ervaringen onthouden, ook als een kind nog te jong is om het bewust mee te krijgen. “Dan kan je lichaam bijvoorbeeld reageren op bepaalde situaties of prikkels zonder dat je begrijpt waarom”, legt ze uit. 

Dat kan later voor verwarring zorgen. “Kinderen kunnen bepaalde angsten hebben, nachtmerries krijgen of zich onveilig voelen op bepaaldevplekken zonder te weten waar dat vandaan komt,” zegt ze. “Als ze niet weten wat er is gebeurd, denken ze vaak dat er iets mis met ze is.”

Ook tijdens de puberteit kunnen de gevolgen zichtbaar worden, als jongeren hun eigen seksualiteit leren kennen. “Soms zie je dat kinderen die misbruik hebben meegemaakt een soort herbelevingen krijgen bij hun eerste seksuele ervaringen, of dat ze onzeker worden over hun lichaam of grenzen”, zegt Scharloo.

Daarnaast kan het onderwerp later alsnog boven tafel komen, bijvoorbeeld als kinderen online iets lezen over een zaak of opvang waar ze ooit zaten. “Als ze het dan pas horen, kan dat ook iets doen met de relatie met hun ouders", zegt ze. “Kinderen vragen dan vaak: waarom heb je me dit nooit verteld?”

Vertel het met simpele woorden
Scharloo raadt ouders daarom meestal aan om er wél over te praten, maar op een manier die past het kind. Volgens haar kan dat al vanaf een jaar of drie of vier. 

“Het belangrijkste is dat ouders rustig blijven”, zegt t ze. “Je kunt in simpele woorden uitleggen dat iemand dingen heeft gedaan die niet mogen. Bijvoorbeeld dat een volwassene niet aan de plasser van een kind mag zitten zonder dat papa en mama dat weten.”

Volgens haar helpt het als het verhaal langzaam met het kind meegroeit. Op jonge leeftijd kan het gesprek kort en eenvoudig blijven, terwijl ouders later meer uitleg kunnen geven als een kind ouder wordt en vragen stelt. Zo leren kinderen beter begrijpen wat er is gebeurd en waarom ze zich soms op een bepaalde manier voelen.

Tegelijkertijd blijft het volgens haar belangrijk dat ouders ook naar hun eigen gevoel luisteren. Niet elke ouder is er meteen klaar voor om zo’n gesprek te voeren. “Als je denkt dat je dat niet kan, dan moet je het niet doen,” zegt ze. “Maar meestal is het wel beter om er uiteindelijk iets over te zeggen.”

Toch benadrukt ze dat er geen standaardoplossing is. “Iedere situatie is anders."

Ook ouders hebben hulp nodig
Veel ouders blijven volgens haar lang met schuldgevoelens rondlopen. "Ze twijfelen aan zichzelf en vragen zich af: waarom heb ik het niet gezien, had ik het kunnen voorkomen en ben ik een slechte ouder?" 

Volgens Scharloo krijgen ouders daar niet altijd voldoende hulp bij. In de begeleiding ligt de nadruk vaak op het kind, terwijl ouders zelf ook veel moeten verwerken. Daarom heeft ze ook een duidelijke boodschap: “Zorg goed voor jezelf als ouder. Als je niet goed voor jezelf zorgt heb je weinig veerkracht, en je kind heeft dat van jou nodig."