Een betonnen muur in het haventje van Terheijden is opgefleurd met dertig tekeningen van kunstenares Carlijn van der Leede (27). Die maken de historie van het dorpje zichtbaar. “Ik heb me nooit gerealiseerd dat Terheijden zo’n rijke geschiedenis heeft.”

“De 'Traaise Vertelmuur' is een soort tijdlijn door de geschiedenis van Terheijden”, legt Carlijn uit. Ze woonde negen jaar lang in het dorp, maar inmiddels is Hooge Mierde haar thuis. Op dertig panelen op een betonnen muur in de haven van Terheijden, tonen haar illustraties het rijke verleden van het dorpje aan de Mark.

3000 voor Christus
De tijdlijn, op zowel de voor- als achterkant van de muur, begint bij een oude bijl uit 3000 voor Christus. “Het bewijst dat er toen al mensen in Terheijden woonden, langs de rivier de Mark”, zegt Carlijn.

Via onderwerpen als turfwinning (1280-1400), de bouw van de Kleine Schans (1639), de oprichting van de harmonie (1858), de Tweede Wereldooglog (1939-1945), de Watersnoodramp (1953), het volkslied van Terheijden (1972), de bouw van het Puzzelbad (1973) en de komst van het pontje over de Mark (1992), eindigt de tijdlijn bij het Traais Energie Collectief  (2023).

Ophef
Eerder bracht waterschap Brabantse Delta de ruim zestig meter lange en bijna een meter hoge betonnen keermuur aan in de haven van Terheijden. Die moet het dorp beschermen tegen overstroming bij hoogwater.

Dat leidde tot ophef bij sommige omwonenden van het historische haventje, tussen de Mark en de Kleine Schans. Dat werd tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) aangelegd door het Spaanse leger. "Die muur ontneemt ons het uitzicht op de haven en dat is heel jammer", zei Terheijdenaar Tony van Geel eerder tegen Omroep Brabant.

Inwoners pleitten voor een ‘hoogwaterbrigade’, die bij dreigend hoogwater een tijdelijke kering kunnen opbouwen. Het waterschap had hier geen vertrouwen in. Het bezwaar van de inwoners kwam zelfs tot de Raad van State, maar die oordeelde dat de betonnen keermuur er toch mocht komen.

Circusdieren op straat
Dan maar opfleuren met een ‘culturele en toeristische invulling’. Carlijn werd benaderd door Petra Kimmel van Toeristisch Traaie, die eerder werk van haar was tegengekomen. Zo werkt de illustrator mee aan de stripboeken van Jak en Bil, waarin verschillende culturen centraal staan.

Ditmaal verdiepte Carlijn zich, samen met een groep vrijwilligers, in de geschiedenis en cultuur van Terheijden. “Ik was wel bekend met de fysieke geschiedenis, zoals de Schans en molen De Arend, maar heb ook ontzettend veel nieuwe dingen geleerd”, zegt de illustrator.

Circus van Bever is haar favoriet. In november 1953 woedde er door een sigarettenpeuk een brand in hun winterverblijf, in Terheijden. De circusdieren werden gelukkig op tijd bevrijd. “Kamelen liepen dwars door het dorp”, lacht Carlijn. “Een olifant richtte zelfs nog schade aan in de keuken van een boerderij.”

Eigen herinneringen delen
Op basis van historische foto’s, maakte Carlijn schetsen. Ze koos voor een vrij realistische tekenstijl met eenvoudige lijnen. Ook maakte ze een schaalmodel van de Vertelmuur. Uiteindelijk heeft ze er ruim 250 uur in zitten.

Inmiddels zijn de stalen panelen aangebracht op de betonnen muur, maar ze moeten nog gaan roesten. “In de kunst wordt dat vaak gebruikt om het verstrijken van tijd uit te drukken”, legt Carlijn uit.

Ze is blij met het resultaat. “Hopelijk wordt de Vertelmuur een plek die mensen uitnodigt om de verhalen van Terheijden te ontdekken, maar ook om hun eigen herinneringen met elkaar te delen.”