Boswachter Frans Kapteijns deelt wekelijks zijn kennis van de natuur. Iedereen kan vragen insturen via [email protected]. Dit keer besteedt Frans onder meer aandacht aan zwarte vlekken op een populierenboom, een muis, een mooie kleine watersalamander en een achterlijk grote huisspin. Deel twee van deze Stuifmail wordt zondagochtend gepubliceerd. 

Is dit een bladpootrandwants?
Roland Raijmakers stuurde mij een foto. Hij schreef daarbij dat hij denkt dat hij een bladpootrandwants heeft gefotografeerd. Op de foto zie ik geen bladpootrandwants, maar een andere invasieve wants met de naam bruingemarmerde schildwants. Deze wantsensoort, ook wel Aziatische stinkwants genoemd, kwam oorspronkelijk voor in China, Japan, Korea en nog wat andere Aziatische regio's.

Helaas werd deze invasieve wantsensoort in 2018 voor het eerst waargenomen in ons land. Toen enkel in Limburg. Sinds 2019 zijn ze echter aan een opmars begonnen.

Nu worden ze overal steeds meer waargenomen. Het zijn echte plantenzuigers, zowel de nimfen als de volwassen insecten. Ze zuigen vooral het plantensap uit bladeren en vruchten. Ze worden maximaal bijna twee centimeter groot en verspreiden een geur die getypeerd wordt als 'een doordringende geur die sterk ruikt naar koriander'. Vandaar de naam stinkwants.

Aangezien deze wants niet van oorsprong in ons land leefde en vermoedelijk onze milde winters nog te koud zijn, kruipen de bruingemarmerde schildwantsen vaak in huizen. Als ze dan niet verstoord worden of platgetrapt, is er niet veel aan de hand. Gebeurt zoiets wel, dan blijft de stank van die stinkwants lang in huis hangen.

Deze invasieve wants wordt beschouwd als plaagdier. Dit vanwege het feit dat ze aanzienlijke schade kunnen veroorzaken aan fruitbomen. Dit door in die bomen de vruchten aan te prikken, met als resultaat dat de vruchten misvormd worden. Wil je meer weten over deze invasieve soort, klik dan op deze link.

Zwarte vlekken op de schors van de populier, wat is dat?
Cor Kuijstermans zag in natuurgebied De Brand bij Udenhout zwarte vlekken op de stam van een populierenboom. Volgens mij kunnen die zwarte vlekken drie zaken betekenen. Ten eerste kan het een verwonding zijn, een teken van een schimmelinfectie, maar het kan ook duiden op een bacterieziekte.

Het minst schadelijk van deze drie is dat het een reactie zou zijn op verwonding. Zo te zien op de foto is er echter geen beschadiging van de boom, want de zwarte vlekken bevinden zich op een paar punten op die stam en een beschadiging valt echt wel op. Volgens mij is het ook geen bacterieziekte dus is mijn conclusie: een schimmelinfectie.

Het zou schorsbrand kunnen zijn, maar ik mis dan wel de duidelijk ingezonken donkere plekken. Toch denk ik dat het die ziekte is, want de zwarte vlekken bevinden zich op de schors van de stam. De andere schimmelziekte, roestdauw, veroorzaakt zwarte vlekken op de bladeren, dus die is het volgens mij niet.

Schorsbrand is overigens een van de meest voorkomende ziektes bij populieren. Op een bepaald moment sterft dankzij die schorsbrand de schors op die plekken af en gaat die uiteindelijk barsten.

Meestal tast schorsbrand verzwakte populieren aan en zorgt deze ernstige schorsziekte voor het afsterven van twijgen, takken en stammen. Soms is de situatie zo ernstig dat zelfs hele jonge bomen afsterven. Als populierenbomen verzwakt zijn door droogte, een slechte standplaats of aantasting door roestdauw of bladvlekkenziekte, dan komt daar vaak ook nog eens schorsbrand bij. Bestrijding van schorsbrand kan helpen. Dit doe je door de aangetaste delen te snoeien en te verwijderen.

Is het dier op de foto een muis of een rat?
Petra van Andel stuurde mij een foto en zij vroeg mij of ik kan aangeven of het dier op de foto een rat of een muis is.

Op haar foto staat heel duidelijk een muis afgebeeld. Het is een huismuis, heel herkenbaar aan de grijsbruine vacht, de spitse snuit, de grote oren en lange, dunne staart. Ze worden niet groter dan maximaal tien centimeter.

In het algemeen is een huismuis nooit alleen. Ze leven in groepen en zijn vooral in de nacht actief. Ze hebben beitelvormige voortanden die hun hele leven lang doorgroeien. Door middel van knagen worden deze kort gehouden. Het zijn echte cultuurvolgers en ze wonen heel graag bij mensen.

Helaas kunnen ze daar wel schade aanrichten. Niet alleen aan de voedselvoorraad, ook aan kabels. Het zijn dan ook zeer vindingrijk dieren en uitstekende klimmers.

De nesten in de menselijke omgeving bouwen ze op beschutte plekken zoals zolders of in spouwmuren. Je kunt huismuizen dan ook tegenkomen in woningen, schuren, winkels en boerderijen. Daarnaast vind je huismuizen ook in fabrieken, pakhuizen, molens, stallen en zelfs koelhuizen.

In de natuur zoeken ze nestgelegenheden in bossen met ondergroei, graanakkers, rietvelden, heggen of ruige tuinen. Op het menu van de huismuis staan vooral zaden, graanproducten en noten maar ook vetrijk voedsel. Overigens schuwen ze ander voedsel zeker niet, het zijn echte alleseters.

Tot slot zijn huismuizen snelle voortplanters. De vrouwtjes hebben een draagtijd van drie weken en ze krijgen gemiddeld vijf tot zes jongen per nest. Huismuizen zijn zelf geliefde prooien voor diverse uilen en verschillende roofdieren. Kerkuilen en steenuilen zijn er dol op, maar ook vossen en marterachtigen. Wezels gaan zelfs heel ver hierin, die achtervolgen de huismuizen zelfs tot in hun hol. In en bij woningen kennen ze ook liefhebbers, want huiskatten en bruine ratten lusten ook graag huismuizen.

Is dit een hagedis? En wat is dit voor een joekel van een spin?
Nelly van der Heijden dacht dat er een hagedis bij haar achterdeur zat. Als ik naar haar foto kijk, zie ik echter duidelijk een kleine watersalamander. Dit kan trouwens ook wel kloppen, want de paddentrek - eigenlijk is het de amfibieëntrek - was rond 1 maart al volop bezig.

De eerste kleine watersalamanders ontwaken doorgaans vroeg uit hun winterslaap. Dit kan vaak al vanaf februari. Zodra de temperaturen stijgen en de nachten minder koud worden (boven de 5 tot 10 graden) trekken ze vanuit hun schuilplaatsen op het land naar het water om daar te paren.

In het huis van Nelly trof ze, zoals ze zelf schrijft, ook een joekel van een spin aan. Ze vraagt zich af welke spin het is en stuurde mij de foto hierboven. Volgens mij is dit het vrouwtje van de gewone huisspin.

Huisspinnen horen thuis bij de familie van de trechterspinnen. Vrouwtjes van de gewone huisspinnen kunnen maximaal achttien millimeter lang worden. Ook de poten hebben een behoorlijke lengte van wel 45 millimeter.

Maar hierin overtreffen de mannetjes van de gewone huisspin de vrouwen. De poten van de mannetjes kunnen 54 millimeter lang worden. De mannetjes kom je enkel in het vroege voorjaar tegen. Vrouwtjes van de gewone huisspin leven vooral in en rond huizen. Zelden in bossen.

Kleine watersalamander - Jamisaka
De eerste kleine watersalamanders ontwaken doorgaans vroeg in het voorjaar uit hun winterslaap, vaak al vanaf februari. Zodra de temperaturen stijgen en de nachten minder koud worden (boven de 5 tot 10 graden), trekken ze vanuit hun schuilplaatsen op het land naar het water om te paren.

In het filmpje hierboven zie je hoe in maart de eerste kleine watersalamanders weer naar de vijver komen om zich voort te planten. Vanaf begin mei waren de mannetjes druk in de weer om de vrouwtjes te versieren. De makers van het filmpje zagen duidelijk de vrouwtjes de eitjes op de waterplanten afzetten.