Woensdag mogen we bij de gemeenteraadsverkiezingen weer met een rood potlood een vakje inkleuren op een papieren stembiljet. Hoe anders was het twintig jaar geleden. Toen stemden we met een stemcomputer. Opmerkelijke verkiezingsfraude in een stemlokaal in het dorpje Zeeland leidde echter de ondergang van de stemcomputer in.

Het jaar is 2006. Op 7 maart staan Andrea Bocelli en Marco Borsato op 1 in de Top 40 met Because we believe. Jan Peter Balkenende is premier van Nederland en PSV stevent af op een nieuwe landstitel. 

Die woensdag mogen we ook gaan stemmen voor nieuwe gemeenteraden. Dit gebeurt via stemcomputers, die aan het begin van de eeuw werden geïntroduceerd. Het idee erachter is simpel. Het moet enorme tijdwinst opleveren met het tellen van stemmen.

Maar die dag gaat het bij een stembureau in zorgcentrum Compostella in het dorpje Zeeland helemaal mis. Raadslid Guus te Meerman had zitting in dat stembureau en kreeg die dag daar 181 voorkeursstemmen, terwijl hij in andere stembureaus maar een handvol stemmen kreeg. 

Sergio Boutkan is hoofdredacteur van het lokale weekblad Arena en hij bracht twintig jaar geleden de fraude aan het licht. "Tijdens de uitslagenavond bleek Te Meerman wel heel veel voorkeursstemmen te hebben. Een dag later dachten we daar verder over na: hoe kan dit toch?"

Boutkan belde met de voorzitter van het stembureau in Compostella. Die gaf aan dat Te Meerman bij binnenkomst zei dat de opstelling van het stembureau helemaal anders moest. Boutkan sprak met andere leden van het stembureau en die gaven aan dat Te Meerman iedere keer bij de stemcomputer wilde zitten, terwijl de rest wilde rouleren.

"Daaruit hebben we geconcludeerd dat het wel heel vreemd was dat uitgerekend op het stembureau waar hij zit hij veel voorkeurstemmen kreeg", blikt Boutkan twintig jaar later terug.

De volgende stap voor Boutkan was bellen met de hoofpersoon zelf. "Hij gaf aan dat hij veel campagne had gevoerd bij de bridge- en tennisclub. Maar die blijken weinig leden te hebben. Verder gaf ie aan er geen verklaring voor te hebben. Daarna heeft hij ons nooit meer te woord willen staan."

Boutkan en zijn collega's concludeerden dat het of stemfraude moest zijn, of een haperende stemcomputer. Maar uit onderzoek van de TU Delft van de betreffende stemcomputer bleek dat er niets mis mee was.

"Maar we hadden niet voldoende bewijs om te zeggen dat het fraude was", zegt Boutkan. Dus wordt opnieuw de telefoon gepakt. Met zes mensen gaan ze de duizend personen bellen die in het zorgcentrum moesten stemmen. "Mogen we vragen of u gestemd heeft? Zo ja, op welke partij? En als het ging om Zeelands Welzijn (de partij van Te Meerman, red.) vroegen we op welke persoon."

De uitslag bevestigde het vermoeden van Boutkan. "Ik denk dat we na 450 telefoontjes pas de eerste persoon spraken die zei op Guus Te Meerman hebben gestemd, dat bleek ook de enige. Uiteindelijk hadden we een steekproef van 42 procent van mensen die in Compostella zijn wezen stemmen. Maurice de Hond doet het met minder", lacht Boutkan. "Op basis van de 181 voorkeursstemmen hadden we wel zeker 80 stemmers op Te Meerman moeten hebben. Het werd steeds vreemder."

Ondanks de voorkeurstemmen kwam Te Meerman niet in de raad. Hij stond voor zijn partij op plek drie en kwam acht stemmen tekort. De artikelen van Boutkan leidden uiteindelijk ook tot onderzoek van de politie. Te Meerman werd uiteindelijk voor verkiezingsfraude veroordeeld tot een werkstraf van 180 uur. "Het raakt aan wat de essentie is van de democratie. Mensen gaan ervan uit dat een stem op een eerlijke manier wordt verwerkt."

Maar hoe kon Te Meerman de stemcomputer manipuleren? Boutkan legt het uit. "Hij gaf de stemcomputer niet vrij, spaarde die stemmen op zodat hij ze later op hemzelf kon uitbrengen. Dit is waarschijnlijk ook de reden dat hij de hele dag niet bij de stemcomputer wegwilde. Van getuigen hoorden we dat hij tegen mensen zei dat ze gestemd hadden, terwijl ze niet ter bevestiging op de rode knop hadden geduwd. Er zijn tientallen getuigenverklaringen van mensen die zich misleid voelden."

De fraude in Zeeland is een van de weinige voorbeelden van verkiezingsfraude in Nederland, met een stemcomputer. In 2006 was er al een lobby gaande om de computer te verbannen en terug te keren naar papier en potlood. Mede door de gebeurtenissen in zorgcentrum Compostella raakte de lobby in een stroomversnelling en eind 2006 deed de regering Balkenende de stemcomputers helemaal in de ban.