Live | Meer ongeldige stemmen • nieuwe partij in één klap winnaar in Brabant

De lokale Bergse politieke partij Lijst Linssen heft zichzelf op, na de verkiezingsnederlaag van woensdagavond. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van Bergen op Zoom behaalde de partij amper één procent van het aantal stemmen. Voor partijvoorman en oprichter Ton Linssen is het aanleiding de partij op te heffen. “We zijn rechts ingehaald", zegt hij.

Lees hier meer over zijn besluit.

De StemWijzer voor de gemeenteraadsverkiezingen is in totaal meer dan 3,3 miljoen keer volledig ingevuld. Dat maakt deze editie tot de meest gebruikte lokale stemhulp ooit. 

In Waalwijk zijn 239 blanco stemmen uitgebracht. Dat is een vervijfvoudiging ten opzichte van de gemeenteraadsverkiezingen in 2022. Toen brachten slechts 47 mensen een blanco stem uit. De initiatiefnemer van Blancostem.nl, Ellen Steijvers, deed een oproep op blanco te stemmen. Volgens haar is er sprake van 'een stille revolutie' in het stemhokje. Steijvers pleit voor een onafhankelijke Ombudsman zonder kaders en wil aanschuiven aan de formatietafel om dit voorstel met de partijen in Waalwijk te bespreken.

In de gemeente Moerdijk, waarvan het dorp dreigt te worden opgeheven, is meer blanco gestemd dan bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen. Het gaat om 0,5 procent woensdag ten opzichte van 0,2 procent in 2022. Dat komt neer op 87 blanco stemmen dit jaar en 31 blanco stemmen vier jaar geleden.

Een blanco stem betekent dat je wel bent gaan stemmen, maar dat je niets invult op je stembiljet. Het is niet bekend waarom het aantal blanco stemmen is gestegen. De organisatie blancostem.nl had opgeroepen om op deze manier te protesteren tegen het opheffen van het dorp Moerdijk, waar de gemeenteraad eerder voor stemde.

"Ik vind een blanco stem niet per se een stem tegen", aldus burgemeester Aart-Jan Moerkerke. "Dit dossier is zo complex, ik kan me heel goed voorstellen dat je dan niet weet waarop je moet stemmen. Ik heb sowieso liever dat mensen een blanco stem uitbrengen dan dat ze helemaal niet gaan stemmen."

Wethouder Danny Dingemans, die over de beoogde uitbreiding van het haven- en industriecomplex in Moerdijk gaat, kreeg met zijn VVD de meeste stemmen. De VVD komt met vier zetels in de nieuwe raad, net als Forum voor Democratie dat in Moerdijk voor het eerst meedeed aan de verkiezingen. "De organisatie blancostem.nl heeft op meer plekken opgeroepen niets in te vullen op het stembiljet, maar ik begrijp werkelijk niet wat de positieve bijdrage daarvan is", zegt VVD-lijsttrekker Dingemans. "Met alle respect, maar die paar blanco stemmen maken geen verschil en geen indruk. Ik vind het op geen enkele wijze helpen. Je kunt beter een partij uitzoeken die dicht bij je eigen overtuigingen ligt."

Van alle kiesgerechtigden heeft woensdag 53,7 procent een stem uitgebracht voor de gemeenteraadsverkiezingen. Dat blijkt uit gegevens van de ANP Verkiezingsdienst. Dat is hoger dan in 2022, toen 51 procent van de kiezers stemde. In 2022 was het stemmen vanwege corona verdeeld over drie dagen. In 2018 ging 55 procent stemmen. In 2014 ging het om 54 procent.

In Brabant ging 50,7 procent van de kiesgerechtigden gister naar de stembus. In 2022 was dat 47 procent.

De acht lijsttrekkers van de partijen die hebben meegedaan aan de verkiezingen in de gemeente Altena hebben gevraagd of Dirk Louter als informateur het eerste gedeelte van de coalitievorming wil leiden. Louter is eerder werkzaam geweest in het openbaar bestuur, onder andere als wethouder.

In bijna alle gemeenten waar gestemd kon worden met een kleiner stembiljet, is het percentage ongeldige stemmen gestegen. Dit blijkt uit de gegevens van de ANP Verkiezingsdienst. Zo ging in Den Bosch het percentage ongeldige stemmen van 0,2 in 2022 naar 0,8 procent.

Ook in Boekel is de stijging flink, namelijk van 0,4 procent bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen naar 0,8 procent op woensdag. In gemeente Meierijstad is het aantal ongeldige stemmen gestegen van 0,2 procent naar 0,7 procent.

"Het is grandioos en het was een groot feest", blikt Bart Verkooijen, nummer 8 van Lokaal Krachtig, vanochtend terug op de winst. De lokale partij deed voor het eerst mee met de verkiezingen en behaalde maar liefst 42 procent van de stemmen. 

"We zijn een samenstelling van drie oude partijen; twee lokale partijen en de oude samenstelling van de VVD. Dat vormt de kracht, denk ik", zegt Verkooijen. De partij wil na de winst de verbindingen tussen de verschillende dorpskernen gaan maken, maar eerst neemt de partij wat rust na de drukke campagneperiode. "Onze lijsttrekker is vanochtend vroeg vertrokken voor vakantie. Even opladen voor de coalitiegesprekken die volgende week starten", lacht Verkooijen.

Vooral lokale partijen zijn de winnaars geworden van deze verkiezingen. "Lokale partijen zijn altijd al de grootste met de gemeenteraadsverkiezingen, maar dit jaar heeft de opmars nog verder doorgezet", vertelt bestuurskundige Sabine van Zuydam. Dat komt volgens haar, omdat lokale partijen een sterke focus hebben op lokale thema's. "Ze signaleren een probleem, omarmen dat en gaan daarmee naar de kiezer."

Dat is te zien aan het succes van lokale partijen die tegen de opvang van asielzoekers zijn. "Sommige van deze protestpartijen hebben bijna uit het niets gewonnen." Toch wil het niet zeggen dat lokale partijen vaker rechts zijn. "Lokale partijen zijn heel divers van uiterst links tot uiterst rechts", zegt de bestuurskundige.

Wat ook meespeelt in het succes van lokale partijen is volgens Van Zuydam het wantrouwen dat sommige kiezers in de landelijke politiek hebben. "De kiezers die op een lokale partij stemmen zijn vaker wat oudere mensen die wat praktischer opgeleid zijn en juist een lager vertrouwen hebben gekregen in de landelijke politiek. In de lokale partijen hebben ze wel vertrouwen." 

In bijna alle Brabantse gemeentes zijn meer mensen gaan stemmen dan vier jaar geleden, maar in Hilvarenbeek hebben dit keer de meeste mensen hun stem uitgebracht voor de gemeenteraadsverkiezingen. Het opkomstpercentage was met 66,3 procent van de stemgerechtigden het hoogste van Brabant.

In Maashorst was er zelfs een stijging van 12 procent en in Oisterwijk waren er 11,8 procent meer stemmers. Opvallend genoeg is Cranendonck de enige gemeente in Brabant waar het opkomstpercentage is gedaald. In 2022 ging 54,7 procent van de kiesgerechtigden naar de stembus. Dit jaar was dat 51,5 procent.

De twee nieuwe partijen in de gemeenteraad van Moerdijk willen de komende vier jaar de inwoners van het dorp, dat dreigt te verdwijnen, zo goed mogelijk helpen. Forum voor Democratie en de lokale partij Moerdijk Vooruit! denken niet dat het lukt om het opheffen van Moerdijk nog te voorkomen, maar de ruim 1100 inwoners van het dorp moeten volgens hen zo goed mogelijk worden geholpen.

"Als je tegen mensen zegt dat hun huis gaat verdwijnen, moet je zorgen dat er een plan is en dat je voor ze klaarstaat", zegt lijsttrekker Dennis de Jong van Forum voor Democratie, dat met vier zetels in de raad komt. "Misschien moeten ze wel voorrang krijgen bij nieuwbouwwijken. Want het is wel hun woning, hun omgeving die je opheft."

Jack van Dorst van Moerdijk Vooruit!, dat volgens de voorlopige uitslag met drie zetels in de gemeenteraad komt, zegt dat "nog een heel lange weg te gaan is" voordat een definitief besluit valt over Moerdijk. "De inwoners hebben ons nodig. We moeten zorgen dat alles op een zorgvuldige en goede manier wordt uitgewerkt, welke kant het ook op gaat. Het gaat om mensen."

Op het station in Den Bosch reageren reizigers vanochtend verdeeld op de verkiezingsuitslag in hun gemeente. D66 werd daar met 17,9% van de stemmen de grootste gevolgd door GL-PvdA met 16,9% van de stemmen. De VVD eindigt als derde met 5.888 stemmen en 4 zetels, een verlies van 1 zetel.

Een vrouw is tevreden met de verkiezingsuitslag. "Het is wel verwarrend, want ik ben afgelopen weekend pas verhuisd naar Den Bosch dus het is nog een beetje chaos is mijn hoofd. Maar ik ben redelijk tevreden met de uitslag", zegt ze. Een andere vrouw is ondanks de winst van de linkse partijen niet tevreden met de uitslag. "Linkse partijen houden hun belofte niet dus ik ben een beetje teleurgesteld in het systeem", zegt ze. Er zijn ook veel reizigers die de verkiezingsuitslag in de trein nog moeten bekijken.

De lijsttrekker van de lokale partij Onafhankelijk Moerdijk, Arno Fens, had de verkiezingsuitslag in zijn gemeente graag anders gezien. Zijn partij was in november de enige partij in de raad die tegen het verdwijnen van het dorp stemde. Toch moest de partij deze gemeenteraadsverkiezingen een zetel inleveren, maar de partij geeft de strijd niet op. "Groei was niet het doel opzich. Het doel is om er voor de inwoners te zijn. Wij geloven erin dat de inwoners belangrijker zijn dan de uitbreiding van industrie. Wij blijven doorgaan tot de wedstrijd gespeeld is", zegt Fens.

Zoals verwacht hebben de partijen die tegen de opheffing van het dorp zijn winst geboekt in Moerdijk. Zo komt Forum voor Democratie vanuit het niets op vier zetels. Ook de nieuwe partij Moerdijk Vooruit doet met 3 zetels goede zaken. Tegelijkertijd krijgt ook de VVD, de partij die voor het opheffen van het dorp was, vier zetels.

Er hebben deze gemeenteraadsverkiezingen grote aardverschuivingen plaatsgevonden in het politieke landschap. Vooral uiterst rechtse partijen die tegen de opvang van asielzoekers zijn, rukten op. Zo kwam in Moerdijk Forum voor Democratie met 4 zetels in de raad. In Steenbergen werd de PVV zelfs bijna de grootste. Ook een aantal lokale partijen die tegen asielopvang zijn, konden op succes rekenen. Voorbeelden zijn Best-Anders voor en door Bestenaren, Lijst Smolders Tilburg en Helder Helmond. Ook JA21 wist in Etten-Leur vier zetels binnen te halen.

In deze analyse van onze politiek verslaggever Rick Lemmens lees je wat dit betekent.

Het was een zenuwslopende nacht voor veel partijen die in spanning moesten afwachten op de uitslagen. Opvallend is dat lokale partijen in veel gemeenten de winnaar zijn geworden. Zo kreeg in Alphen-Chaam de nieuwe partij Lokaal Krachtig bij haar debuut bijna 42 procent van de stemmen. In Tilburg heeft Lijst Smolders de winst gepakt met 8 zetels. De partij heeft net zoveel zetels als GroenLinks-PvdA, maar met het meeste stemmen mag de lokale partij zich de grote winnaar noemen. In gemeente Meierijstad gaat de lokale partij LOKAAL van 5 zetels naar 8 en wordt daarmee verre weg de grootste partij. 

Lees hier wat nog meer opviel deze verkiezingsnacht.

De gemeenteraadsverkiezingen zijn achter de rug. Benieuwd naar de uitslag in jouw gemeente? Bekijk in deze interactieve kaart hoe er in jouw gemeente gestemd is.