Kevin (niet zijn echte naam) dacht een betrouwbare verkoper te hebben gevonden toen hij via Marktplaats een overdekte scootmobiel kocht. Na betaling van duizenden euro’s ging het mis. Hij kreeg een levensgevaarlijk voertuig geleverd. Contact met de verkoper was bijna onmogelijk. Meerdere slachtoffers deden melding van de oplichter maar instanties wijzen naar elkaar en de politie neemt de aangiftes niet in behandeling. “De frustratie is enorm. De politie doet niets en de oplichter kan gewoon doorgaan.”

De frustratie zit niet alleen in het verloren geld. De slachtoffers willen vooral voorkomen dat anderen in dezelfde val trappen. Maar dat blijkt lastiger dan gedacht. “Het lijkt onmogelijk om hem te stoppen”, zegt Kevin. “Ik wilde aangifte doen, maar de politie zei dat het geen zin had omdat het een civiele zaak is.”

Een andere gedupeerde deed online aangifte bij de politie en meldde de oplichter tevergeefs bij Marktplaats. Zijn aangifte werd niet in behandeling genomen. Volgens de politie was er geen sprake van een strafbaar feit en moest hij zijn schade via een civiele procedure proberen te verhalen.

Volgens het Juridisch Loket is het onderscheid tussen oplichting en een civiele zaak in de praktijk vaak minder duidelijk dan het lijkt. Van strafrechtelijke oplichting is pas sprake als iemand bewust en met opzet misleidt om er zelf beter van te worden. 

“Dat is lastig te bewijzen, ook na politieonderzoek,” legt een woordvoerder uit. In veel gevallen wordt een conflict daarom gezien als een civiele kwestie: een probleem tussen koper en verkoper, bijvoorbeeld als een product niet wordt geleverd of niet voldoet aan de verwachtingen. In dat geval moet de consument zelf in actie komen, bijvoorbeeld door de koop te ontbinden of een procedure te starten om het geld terug te krijgen.

Maar ook dat blijkt in de praktijk makkelijker gezegd dan gedaan. Een van de slachtoffers probeerde de koop officieel te ontbinden en stuurde een aangetekende brief naar de verkoper. Die kwam ongeopend weer retour.

“Dan sta je alsnog met lege handen”, zegt hij. Het Juridisch Loket adviseert om tóch altijd aangifte te doen bij vermoedens van oplichting. Meerdere meldingen over dezelfde verkoper kunnen voor politie en justitie juist aanleiding zijn om alsnog een onderzoek te starten.

Maar wat als de politie de aangifte niet opneemt, of zelf zegt dat het weinig zin heeft? De politie geeft aan dat mensen vermoedens van oplichting allereerst bij Marktplaats zelf moeten melden. “Het platform doet veel aan preventie en het tegengaan van oplichters. Daarnaast kan er melding worden gedaan bij de Fraudehelpdesk en is het altijd mogelijk om aangifte te doen.”

Volgens de politie kan het combineren van deze meldingen ertoe leiden dat een handelaar die meerdere slachtoffers maakt uiteindelijk wél strafrechtelijk wordt aangepakt.

Voor de slachtoffers van deze oplichter levert het melden van de verkoper bij Marktplaats weinig resultaat op. Ze hebben meerdere advertenties gemeld, maar krijgen steeds hetzelfde antwoord. Er wordt geen actie ondernomen omdat er geen overtreding is vastgesteld.

Ondertussen blijven de advertenties gewoon online staan. Marktplaats geeft aan dat de politie na een aangifte contact met hen opneemt, maar in de praktijk merken de slachtoffers dat hun aangiftes niet in behandeling worden genomen, waardoor ook Marktplaats geen actie onderneemt.

De frustratie is groot. “Natuurlijk kloppen die advertenties. Wie zet er nou in dat hij mensen gaat oplichten?”, aldus een ander slachtoffer.

Kevin probeerde zelf anderen te waarschuwen door een advertentie te plaatsen met informatie over de verkoper, maar die werd door Marktplaats verwijderd. Het platform legt uit dat het niet is bedoeld om mensen te beschuldigen, ook al gaat het om vermoedelijke oplichters.

Ook de Fraudehelpdesk herkent de frustratie van slachtoffers die overal melding maken, maar zien dat een oplichter doorgaat. “We begrijpen dat dit iets doet met hun gevoel van rechtvaardigheid en veiligheid”, laat een woordvoerder weten. 

Tegelijkertijd benadrukt de organisatie dat het vaak lastig is om daders te stoppen. “Online kunnen oplichters eenvoudig verdwijnen en onder een andere naam weer opduiken. Dat maakt opsporing moeilijk.”

Volgens de Fraudehelpdesk hebben platforms een belangrijke verantwoordelijkheid. De organisatie vindt dat Marktplaats meer kan doen. “De veiligheid van klanten zou hoog op de prioriteitenlijst moeten staan”, aldus de organisatie. “Je mag verwachten dat er actie wordt ondernomen wanneer advertenties door meerdere gedupeerden als frauduleus worden aangemerkt.”

Het verhaal laat zien hoe machteloos slachtoffers van online oplichting vaak staan. Instanties wijzen naar elkaar, slachtoffers blijven vastzitten en oplichters gaan gewoon door. Het lijkt erop dat de gedupeerden hun geld voorlopig niet terugzien.